Հայրենագիտական-բնագիտական արշավանք դեպի Մեղրի

Հայրենագիտական-բնագիտական արշավանք դեպի Մեղրի

Ճամփորդության օրերը՝ 20.09.2019-22.09.2019

Մեկնումը— Սեպտեմբերի 20-ին, ժամը՝ 07:00-ին, Քոլեջից

Վերադարձը— Սեպտեմբերի 23-ին, ժամը՝ մինչև 22:00

Գիշերակացը-Մեղրի քաղաքում ,Շահանեի տանը

Նպատակը
Մշակութային, էկոհայրենագիտական, ճանաչողական արշավ հարավային Հայաստանում

Մասնակիցները— Քոլեջի զբոսաշրջության և այլ բաժնների ուսանողներ, դասավանդողներ

 

Պատասխանատուներ-Սամվել Թամազյան, Նելլի Գեղամյան

 

Երթուղին

Ճամփորդության երթուղին և ընթացքը

 

Օր առաջին` Երևան — Մեղրի

. Ժամանում

.Խաչաց տուն և այգի

 

Օր երկրորդ

.Սբ. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի

.Քայլարշավ Մեղրի քաղաքով

.Մեղրու բերդեր

.Սբ. Աստավածածին եկեղեցի

.Սբ. Հովհաննես — Անապաստանաց վանք

 

Օր երրորդ

. Արաքս գետ

.Մեղրու լիճ

.Գյուղ Լիճք. Հարցազրույցներ ոսկու հանքի շուրջ

.Լիճքի ջրվեժներ

Գիշերակաց  2000 դրամ՝  զուտ  կոմունալ

 

Լիարժեք կարող են օգտվել խոհանոցից, սանհանգույցից: Բոլոր պայմանները և հարմարությունները  կան:

Հատուկ իրեր: Սրբիչ, հիգիենայի պարագաներ, տաք շորեր:

Հյուրընկալվող մարդկանց քանակը`  ընդհանուր 16

  1.  Անգելինա Դադյան
  2. Էլեն Աբրահամյան
  3. Վասակ Տումանեան
  4. Էրիկ Գևորգյան
  5. Արման Գրիգորյան
  6. Ժիրայր Ղարիբյան
  7. Միլենա Կիրակոսյան
  8. Անահիտ Գաբրիելյան
  9. Անի Թադևոսյան
  10. Արուսյակ Ավետիսյան
  11. Արուսյակի մայրիկ
  12. Լարիսա Ասլանյան
  13. Արթուր Աբրահամյան
  14. Մերի Զաքարյան
  15. Նելլի Գեղամյան
  16. Սամվել Թամազյան

 

Տան մասին հղումով: https://www.facebook.com/KhachatsToun/?modal=admin_todo_tour

 

 

Meghri

 

Реклама

Արատեսը և իր շրջակա պատմամշակութային միջավայրը

as-1.jpg

Նախագիծը նախատեսված է սեպտեմբրի 2-6-ի համար

Թեմա՝ <<Արատեսը և իր շրջակա պատմամշակութային միջավայրը>>

  • Նպատակը՝ Ճանաչել Արատեսը և իր շրջակա պատմամշակութային միջավայրը
  • Առավել հասանելի դարձնել Արատեսը։
  • Ընդլայնել մեր ճանաչման սահմանները

Մասնակիցներ՝ Քոլեջի զբոսաշրջության բաժնի ուսանողներ

Ընթացք՝

  • Ուսանողները նախապես կպատրաստվեն գիտելիքներով՝ Արատեսի և շրջակա միջավայրի մասին
  • Կկազմակերպվի քննարկում
  • Կկիսվեն նյութերով
  • Կամբողջացվեն նյութերը, կստեղծվի երթուղի և քարտեզ

Ամփոփում՝

Ուսանողները կծանոթանան Արատեսին և նրա շրջակա պատմամշակութային միջավայրին։ Կստեղծեն առավել նպատակահարմար երթուղին և քարտեզը։

Վայր՝ Քոլեջ

Նախագծի կազմակերպիչ ՝ Սամվել Թամազյան

 

Հասարակագիտական նախագիծ․ Ազատություն և պատասխանատվություն

Թեմա՝ <<Ազատություն և պատասխանատվություն>>

Նպատակ՝

  • Ճանաչել <<Մուտք>> ճամբարի շրջանակներում մեր ուսանողներին
  • Հնարավորություն տալ ինքնաարտահայտվելու և ներկայացնելու իրենց տեսակետները
  • Փոխքննարկումների արդյունքում ճանաչել միմյանց հետ և կառուցել փոխհարաբերություններ

Մասնակիցներ՝ Քոլեջի  կուրսի ուսանողներ

Ընթացք՝

 

  • Նախապես ուսանողները կհավաքեն <<Ազատություն և պատասխանատվություն>> թեմայի շրջանակներում նյութեր
  • Յուրաքանչյուր ուսանող նկերկայացնի իր տեսակետը այս հարցի շուրջ
  • Տեղի կունենա քննարկումներ
  • Անհրաժեշտության դեպքում բանավեճ

 

Ամփոփում՝

 

Քննարկման արդյունքում մենք հնարավորություն կունենանք ճանաչել մեր ուսանողներին և հնարավություն կտանք ճանաչել միմյանց հետ։ Քննարկման արդյունքում կունենանք առավել լավ պատկերացում մեր ուսանողների հնարավորությունների մասին և ինչոր առումով նրանց կմոտեցնենք մեր քոլեջի դասավանդման մեթոդներից մեկին՝ քննարկումներին։

 

Վայր՝ Քոլեջ

 

Նախագծի կազմակերպիչ՝ Սամվել Թամազյան

 

 

speech-bubbles-different-colours-w-people-conversation

Հասարակագիտության ծրագիր

Հասարակագիտության ծրագիր․ քոլեջ

«Հասարագիտություն» առարկայի հիմնական նպատակը մարդու և հասարա-կության  վերաբերյալ գիտական պատկերացումներ ունեցող, ճանաչողական, սոցիալական և անհատական կարողությունների ու հմտությունների տիրապետող, ազգային և համամարդկային հիմնախնդիրներին իրազեկ, ազգային ու համամարդկային արժեքներ կրող, ժողովրդավարական արժեքներով առաջնորդվող, սոցիալապես ակտիվ և պատասխանատու քաղաքացու ձևավորումն է։   «Հասարագիտություն» առարկայի «Իրավագիտություն» բաղադրիչի նպատակը իրավագիտակցության բարձր մակարդակ ունեցող քաղաքացու ձևավորումն է։ Իրավագիտակցությունը, լինելով հասարակական գիտակցության ձևերից մեկը, մարդկանց, նրանց միավորումների, ամբողջ հասարակության հայացքների, գաղափարների, պատկերացումների ամբողջությունն է իրավունքի և իրավական երևույթների վերաբերյալ։ Իրավագիտակցությունը հսկայական դեր է խաղում հասարակական կյանքում, որը դրսևորվում է հետևյալ հիմնական գործառույթներով՝ ճանաչողական, գնահատիչ, կարգավորիչ։ Իրավագիտակցությունը նպաստում է իրավունքի ուսումնասիրությանը, ուստի և նրա իմացությանը։ Գնահատելով իրավունքը, դրա դրական և բացասական ազդեցությունը, իրավագիտակցությունը ձևավորում է որոշակի վերաբերմունք իրավունքի նկատմամբ։ Ուսանողները, ունենալով բարձր իրավագիտակցություն, կտիրապետեն իրենց հիմնական իրավունքներին ու պարտականություններին և, հարկ եղած դեպքերում, կկարողանան իրացնել իրենց իրավունքները ու ընդհանրապես, ավելի բարեխճորեն կբերաբերվեն իրենց պարտականությունների կատարմանը։
Առարկան պետք է ներառի գիտելիքներ`
— Հայաստանի Հանրապետության հասարակական կյանքի քաղաքական, տնտեսա-կան, սոցիալական և հոգևոր-մշակութային ոլորտների մասին.
— մարդու հիմնարար իրավունքների, ազատությունների ու քաղաքացիական հասա-րակության  մասին.
— հասարակական վարքի նորմերի, կանոնների, սովորողների իրավունքների ու պարտականությունների մասին.
— հասարակական և բնական երևույթների փոխկախվածության, աշխարհի միասնա-կանության և բազմազանության մասին:

Առարկայի ուսումնական նպատակները

Հասարակագիտության ուսուցումը պետք է ուղղված լինի սովորողների հետևյալ կարողությունների ձևավորմանն ու զարգացմանը`
— վերլուծել, համեմատել, ընդհանրացնել, վերացարկել և համադրել հասարակա-կան կյանքի տարբեր ոլորտներին վերաբերող հիմնախնդիրներ, իրադարձություններ, երևույթներ և փաստեր.
— տարբեր սկզբնաղբյուրներից տեղեկատվություն ընտրել, վերլուծել,  եզրակա-ցություններ անել և համապատասխան հղումներ կատարել.
— աշխատել թիմերով, համագործակցել և կարողանալ ներկայացնել ստացած գիտելիքը և կատարած աշխատանքը,
— հանրային կյանքի տարբեր ոլորտներում կիրառել հաղորդակցվելու համարժեք ձևեր.
— կապել կյանքը և ուսումնառությունը` համայնքային հիմնախնդիրների ուսումնասիրման միջոցով
— ձևավորել փոխադարձ հարգանքի և փոխօգնության  հարաբերություններ մարդ-կանց հետ առօրյա շփումներում.
— հասկանալ և գնահատել իր հասարակական դերը` որպես որոշակի ժամանակա-շրջանում և որոշակի տարածության մեջ ապրող քաղաքացի.
— տարբերակել իրավունքի հետ առնչվող խնդիրները, հասկանալ դրանց իրավական ու ոչ իրավական լուծումների տարբերությունը, յուրացնել ու գնահատել օրենքների և օրինականության նշանակությունը, իրավագիտակից, օրինապաշտ և ակտիվ քաղաքացիներ դառնալու համար.
— արտահայտել սեփական կարծիքը և այն պաշտպանել հասարակագիտական խնդիրների շուրջ կազմակերպված քննարկումների և բանավեճերի ընթացքում.
— առաջնորդվել հանդուրժողականության սկզբունքներով.
— փնտրել, գտնել և կիրառել ինքնուրույն, այլընտրանքային լուծումներ սոցիալական և հոգեբանական տարբեր  իրավիճակներում.
— դրսևորել  ստեղծագործական մտածելակերպ.
— ունենալ գործուն քաղաքացիական դիրքորոշում և գործնականում կիրառել ժողովրդավարության սկզբունքները:
Ուսումնական գործունեության տեսակները

Ուսուցման գործընթացում` կախված թեմայից, դասի նպատակից, դասարանից, քննարկվող հիմնախնդրի և սովորողների առանձնահատկություններից, առկա հնարավորություններից ու այլ հանգամանքներից, տվյալ դասի կամ դասի հատվածի համար ըստ  նպատակահարմարության կարող են ընտրվել ուսումնական գործու-նեության հետևյալ  տեսակները`
• ուսումնական նյութի բացատրում, լուսաբանում
•ինքնավերլուծություն, զրույցներ ու հարցազրույցներ շրջապատող մարդկանց տարբեր խմբերի հետ
•զանգվածային լրատվամիջոցներից ստացված տեղեկատվության  վերլուծություն
• սկզբնաղբյուրների հետ աշխատանք
• հիմնախնդիրների հետազոտում
• մտքերի տարափ
• դերային խաղեր
• հանդիպումներ հյուր դասախոսների հետ
• խաղերի, մրցույթների անցկացում
• բանավեճեր
• թեստային աշխատանքների ու ստուգարքի անցկացում
•նոր տեխնոլոգիաների օգտագործում, աշխատանք վիրտուալ գրադարանների հետ
• թղթապանակների շարունակական պատրաստում, մեկնաբանում
• արդիականության հակասական հիմնախնդիրների բաց քննարկում
•անհատական ու խմբային, ինքնուրույն և համագործակցային  աշխատանքների կատարում
• նախագծերի իրականացում
• հանրօգուտ աշխատանքների, ծրագրերի իրականացում
• համայնքային հիմնախնդիրների հետազոտում
• և այլն:

Առարկայի  բովանդակային պարտադիր միջուկ

  • Ներածություն
  • Թեմա 1. Իրավունք. հասկացությունը, էությունը (1 ժամ)
    Իրավունք. հասկացությունը, էությունը, փոխհարաբերությունը սոցիալական նորմերի և բարոյական նորմերի հետ:
    • Թեմա 2. Իրավունքի հիմնական դասակարգումը, իրավունքի աղբուրները  (2 ժամ)
    Սահմանադրություն: Օրենքներ: Միջազգային պայմանագրեր: Գործադիր իշխանության մարմինների ակտեր:  Դատական նախադեպ:
  • Թեմա 3. Իրավախախտում և իրավական պատասխանատվություն  (2 ժամ)
    Իրավախախտման տարրերը: Իրավախախտման տեսակները. հանցանք, զան-ցանք: Իրավական պատասխանատվության հիմքերը և տեսակները. քրեական, վարչական, կարգապահական: Իրավական պատասխանատվության նպա-տակները: Իրավական պատասխանատվության նշանակման սկզբունքները: Անչափահասների պատասխանատվության առանձնահատկությունները:
  • Թեմա 4.Արդարադատություն. հասկացությունը, սկզբունքները և եղանակները (1 ժամ)
    • Թեմա 5. Սահմանադրությունը՝ որպես իրավունքի աղբյուր (1 ժամ)
    • Թեմա 6. ՀՀ Ազգային ժողովի մարմինները և գործունեությունը (1 ժամ)
    • Թեմա 7. Օրենսդրական վարույթ (1 ժամ)
    Օրենսդրական վարույթի փուլերը. օրինագծերի  մշակումը,  քննարկումը և ընդունումը:
    • Թոմա 8. ՀՀ գործադիր իշխանություն, կառուցվածքը (1 ժամ)
    • Թեմա 9. Դատական իշխանությունը և դատական համակարգը (2 ժամ)
    ՀՀ Սահմանադրական դատարանի դերը և լիազորությունները (1 ժամ)
    Առաջին ատյանի, վերաքննիչ և վճռաբեկ դատարաններ (1 ժամ):
    • Թեմա 10. Դատարանը և դատավորները. Դատավորների նշանակման և լիազորությունների դադարեցման  կարգը (1 ժամ)
    • Թեմա 11. Դատախազությունը, ոստիկանությունը և փաստաբանները (3 ժամ)
    • Թեմա 12. Քրեական իրավունք, քրեական վարույթ. (2 ժամ)
    Քրեական իրավունքի հասկացությունը, քրեական գործով վարոյթի փուլերը
    • Թեմա 13. ՀՀ նոտարների գործունեության իրավական հիմքերը, նոտարական գործողությունների իրականացման կարգը (1 ժամ)
    • Թեմա 14. Քաղաքացիական իրավունքի հասկացությունը և սուբյուկտները (2 ժամ)
    • Թեմա 15. Քաղաքացիաիրավական պարտավորություն հասկացությունը և կողմերը (1 ժամ)
    • Թեմա 16. Պայմանագրային իրավունք. Պայմանագիր կնքելու ընդհանուր կարգը , պայմանագրի փոփոխելը և լուծելը, պայմանագրի տեսակները (2 ժամ)
    • Թեմա 17. Քաղաքացու կյանքին ու առողջությանը պատճառված վնասի հատուցելը (1 ժամ)
    • Թեմա 18. Ժառանգական իրավունք. Ժառանգությունն ըստ կտակի, ըստ օրենքի, ժառանգության ընդունումը, պահպանումը, կառավարումը, ձևակերպումը և դրանից հրաժարվելը (2 ժամ)
    • Թեմա 19. Հարկեր և տուրքեր (1 ժամ)
    • Թեմա 20. Ընտանեկան իրավունք. Ամուսնություն հասկացությունը (1 ժամ)
    • Թեմա 21. Ընտանիքի անդամների իրավունքները և պարտականությունները, երեխաների իրավունքները։ Ծնողների իրավունքներն ու պարտականությունները երեխաների նկատմամբ (2 ժամ)
    • Թեմա 22. Աշխատանքային իրավունք, աշխատանքային պայմանագիր հասկացությունը (1 ժամ)
    • Թեմա 23, Մարդու  իրավունքների Եվրոպական դատարանը, դատարան դիմելու կարգը: Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիա (1 ժամ)
    Ամփոփում (1 ժամ)
    ընդհանուր 36 ժամ

Ուսումնական միջավայր
Արտադասարանային ուսումնական գործընթացում օգտագործվում են զանազան հարթակներ՝ mskh.am կայքը,  ուսումնական  TV-ն. կրթահամալիրի գրադարանի էլեկտրոնային  ուսումնական փաթեթները, տարբեր բլոգներ, կայքեր, Youtube–ը, մեդիաընթերցասրահը և այլն:
Առարկայի դասավանդման ընթացքում օգտագործվում են մի շարք մեդիամիջոցները` համակարգիչ, անհատական նեթբուք, էլ. գրատախտակ,  կրիչ, ականջակալներ և այլն, մեդիագրադարանների, բլոգների, կայքերի, էլեկտրոնային ուսումնական նյութերի հղումներ, կրթահամալիրի կայքը` տարբեր հետազոտական աշխատանք-ներ իրականացելու և այնտեղ հրապարակելու համար: Մեդիամիջոցների օգտագոր-ծումը հիմնականում նախատեսվում է և՛ դպրոցում, և՛  տանը:
Սովորողները պարբերաբար օգտվելու են իրավական սկզբնաղբյուրների պաշտո-նական կայքերից, որոնք են՝
1. Հայաստանի իրավական տեղեկատվական համակարգը (http://www.arlis.am/),
2. ՀՀ Նախագահի (http://www.president.am),
3. ՀՀ Ազգային ժողովի (http://www.parliament.am/),
4. ՀՀ կառավարության (http://www.gov.am/),
5. Հայաստանի դատական համակարգի (http://www.court.am/)
6. ՀՀ Սահմանադրական դատարանի (http://www.concourt.am/),
7. Դատական տեղեկատվական համակարգի (http://datalex.am/)
8. ՀՀ փաստաբանների պալատի (http://www.advocates.am/) պաշտոնական կայքերը:
9. Այլ սկզբնաղբյուրներ

Այլ օգտակար աղբյուրներ
1. Հայկական գիտական համագործակցություն (http://armscoop.com/, իրավագիտության բաժին)
2. Հայ բաց իրավաբանական բլոգ (http://armenianlegal.info/)
3. Հայկական իրավական տեղեկատու (http://legalportal.am/)
4. Իրավաբանական խճանկար (http://iravaban.net)/
5. ՀՊԱՀ գրադարան (http://bit.ly/SvpdMd)
6. Հայ իրավաբանների ֆեյսբուքյան ամենամեծ խումբ (http://on.fb.me/PqgsES)
Ուսումնական գործըթացը շարունակվելու է նաև տնային պայմաններում նշյալ աղբյուրներից օգտվելու միջոցով:
Կրթական գործընթացն ավելի արդյունավետ դարձնելու համար Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցում ստեղծված հատուկ խմբում պարբերաբար հրապարակվելու են իրավագիտությանը վերաբերող նյութեր, համաձայն նախապես սահմանված կանոնակարգի (կհրապարակվի խմբում) տարբեր իրավական թեմաների շուրջ կազմակերպվելու են քննարկումներ և բանավեճեր:

Սովորողներին ներկայացվող պահանջները

Գիտելիքներ, կարողություններ և հմտություններ

Ուսումնառության արդյունքում սովորողը պետք է`

  1. Սահմանի «իրավունք» հասկացությունը, բնութագրի իրավունքի էությունը, պատկերացում ունենա իրավունքի համակարգ, սահմանի «իրավունքի նորմ» հասկացությունը և պարզաբանի դրա կառուցվածքը;
    2. Իմանա իրավունքի աղբույրները, իմանա «Սահմանադրություն» հասկացութ-յունը, բացատրի սահմանադրության դերն ու նշանակությունը, սահմանի «Օրենք» հասկացությունը և դրա հատկանիշները, սահմանի «Միջազգային պայմանագրեր» հասկացությունը, տարբերի իրավունքի նորմերի տեսակները, ներկայացնի գործադիր իշխանության մարմինների ակտերի տեսակները, մեկնաբանի դատական նախադեպի դերը։
    3. Սահմանի իրավախախտում հասկացությունը և դրա տարրերը, թվարկի և բնութագրի իրավախախտման տեսակները, սահմանազատի հանցանքն այլ իրավախախտումներից, ներկայացնի իրավական պատասխանատվության հիմքերը և տեսակները, իրավական պատասխանատվության նշանակման սկզբունքները, ներկայացնի անչափահասների պատասխանատվության առանձնահատկությունները, քննարկի իրավական պատասխանատվության հիմքերը։
    4. Սահմանի «Արդարադատություն» հասկացությունը, ներկայացնի արդարադատության սկզբունքներն եղանակները։
    5. Սահմանի «Սահմանադրություն» հասկացությունը, իմանա Սահմանադրությամբ ամագրված իրավունքների ու պարտականությունների մասին, առանձնացնի և գնահատի Սահմանադրության առանցքային փոփոխությունները։
    6. Իմանա, որոնք են ԱԺ մարմինները և թվարկի դրանք, ներկայացնի ԱԺ գործունեության առանձնահատկությունները։
    7. Պատկերացում ունենա օրենսդրական վարույթի, նրա փուլերի, օրինագծերի մշակման, քննարկման և ընդունման մասին։
    8. Ընդհանուր պատկերացում ունենա գործադիր իշխանության մասին, ներկայացնի գործադիր իշխանության կառուցվածքը։
    9. Պատկերացում ունենա ՀՀ դատական համակարգի մասին, ներկայացնի ՀՀ Սահմանադրական դատարանի դերը և լիազորությունները, վերլուծի Սահմա-նադրական դատարանի փոխհարաբերությունը օրենսդիր և գործադիր իշխանության հետ։ Բնութագրի առաջին ատյանի դատարանները, սահմանի առաջին ատյանի դատարաններրի իրավասությունները, սահմանի վերաքննիչ և վճռաբեկ դատարանի իրավասությունները, վերջինիս դերն ու գործունեության նպատակը, ներկայացնի վճռաբեկ բողոք բերելու հիմքերը և կարգը։ Ընդհանուր պատկերացում ունենա քրեական վարույթի մասին, իմանա ձերբակալված և կալանավորված անձանց հիմնական իրավունքները, ծանոթ լինի դատավարական հարկադրանքի միջոցներին, ներկայացնի վեճերի լուծման այլընտրանքային մեթոդները։
    10.  Ներկայացնի դատավորների նշանակման և լիազորությունների դադարեցման կարգը, բացատրի դատավորի անձեռմխելիությունը և անկախության երաշխիքները։
    11. Իմանա դատախազության և ոստիկանության լիազորությունները, վերլուծի դատախազության և ոստիկանության պարտականությունները մարդու իրավունքների ոլորտում։ Ներկայացնի փաստաբանների դերը, փաստաբանական գործունեության բովանդակությունը, բացատրի փաստաբանների անկախութունը։
    12. Սահմանի քրեական իրավունքի հասկացությունը, ներկայացնի քրեական գործով վարույթի փուլերը։
    13.  Ընդհանուր պատկերացում ունենա ՀՀ նոտարների գործունեության իրավական հիմքերի մասին, իմանա նոտարական գործողությունների իրականացման կարգը։
    14. Սահմանի քաղաքացիական իրավունքի հասկացությունը, թվարկի քաղաքացիական իրավունքի սուբյեկտներին, բացատրի քաղաքացու «Իրավունակություն» ու «Գործունակություն» հասկացությունները։
    15.  Իմանա քաղաքացիական պարտավորության հասկացությունը և դրա կողմերը։ Իմանա պարտավորության կատարման պայմանները, ապահովման եղանակները և դադարման հիմքերը։
    16. Սահմանի գործարքի հասկացությունը և իմանա գործարքների տեսակներն ու ձևերը, իմանա պայմանագրի հասկացությունը, պայմանագրային իրավունքի հիմնական սկզբունքները, բերի քաղաքացիաիրավական պայմանագրերի հիմնական տեսակների օրինակներ, ընդհանուր պատկերացում ունենա վերջիններիս մասին, իմանա գործարքների անվավերության հիմքերը, բացատրի պայմանագիր կնքելու, փոփոխելու և լուծելու կարգը։ Ներկայացնի տարբեր քաղաքացիաիրավական պայմանագրերի առանձնահատկությունները։
    17.  Պատկերացում ունենա վնասի հատուցման ինստիտուտի մասին։ Ծանոթ լինի քաղաքացու կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասը հատուցելու կանոններին։
    18. Իմանա ժառանգության հասկացությունը, ժառանգական իրավունքի հիմնական սկզբունքները, Բացատրի ըստ կտակի և ըստ օրենքի ժառանգության էությունը: Սահմանի կտակի հասկացությունը: Ծանոթ լինի ժառանգությունն ընդունելու, բաժանելու և ժառանգությունից հրաժարվելու պայմաններին: Իմանա ժառանգությունը պահպանելու, կառավարելու և ձևակերպելու կարգը:
    19. Ընդհանուր պատկերացում ունենա հարկերի և տուրքերի մասին, թվարի դրանց տեսակները։
    20. Իմանա ընտանեկան իրավունքի սահմանումը, սահմանի ամուսնության հասկացությունը, իմանա ամուսինների իրավունքներն ու պարտականություն-ները։ Վերլուծի ամուսնության կնքման և անվավեր ճանաչման հետևանքները։
    21. Իմանա ըտանիքի անդամների, մասնավորապես՝ ծնողների և երեխաների իրավունքներն ու պարտականությունները։ բացատրի երեխաների որդեգրման կարգը
    22. Իմանա աշխատանքային պայմանագրի հասկացությունը, աշխատանքային հարաբերությունների ծագման հիմքերը և կողմերը, ծանոթ լինի աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտին։ Իմանա գործատուի և աշխատողի հիմնական իրավունքներն ու պարտականությունները։ Տարբերակի կոլեկտիվ և անհատական աշխատանքային պայմանագրերը։ Վերլուծի արհեստակցական միություների դերը աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության գործում։
    23. Պատկերացում ունենա մարդու իրավունքների պաշտպանության եվրոպական համակարգի մասին, ծանոթ լինի եվրոպական կոնվենցիայի կառուցվածքին և բովանդակությանը, ծանոթ լինի Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի գործունեությանը։

Գրականության   ցանկ

Նորմատիվ փաստաթղթեր

  1. ՀՀ Սահմանադրություն
    2. Կրթության մասին ՀՀ իրենք
    3. Հանրակրթության մասին ՀՀ օրենք
    4. ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք
    5. ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրք
    6. ՀՀ քրեական օրենսգիրք
    7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք
    8. ՀՀ դատական օրենսգիրք
    9. ՀՀ օրենքը Փաստաբանության մասին
    10. ՀՀ ընտանեկան օրենսգիրք
    11. Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիա
    12. Հանրակրթության պետական չափորոշիչ, Երևան, 2011:

Ուսումնական և ուսումնամեթոդական գրականություն
1. Իրավունք. մարդու իրավունքներ, քաղաքացիական կրթություն, պետություն և իրավունք, մեթոդական ձեռնարկ ուսուցիչների համար, 8-10-րդ դասարաններ, Հարությունյան Ն., Վաղարշյան Ա., Տիգրան Մեծ, Երևան, 2001:
2. Հասարակագիտության ուսուցման արդի հիմնահարցեր, ձեռնարկ մանկա-վարժների համար, Խաչատրյան Ս. և ուրիշներ, Տիգրան Մեծ, Երևան, 2005:
3. Հասարակագիտության ինտեգրված ուսուցում, Պետրոսյան Ս. և ուրիշներ, Լուսաբաց, Երևան, 2006:
4. Ժողովրդավարության հիմնարար արժեքներ. ուսումնական ձեռնարկ 8(9)-րդ դասարանների համար, Խաչատրյան Ս. և ուրիշներ, Էդիթ Պրինթ, Երևան, 2005:
5. Միջազգային մարդասիրական իրավունք, Հանս Պիտեր Գասեր, Ներածություն, ԿԽՄԿ, Երևան, 2003:
6. Կրթությունն ընդդեմ կոռուպցիայի. մեթոդական ձեռնարկ ուսոուցիչների համար: Էդիթ Պրինտ, Երևան, 2010:
7. Քաղաքացիական կրթությունը VII դասարանում: Ձեռնարկ ուսուցիչների համար, Մկրտչյան Մ. և ուրիշներ, Երևանի պետական համալսարան, Երևան, 2000:
8. Հասարակագիտության ընթացիկ գնահատման առաջադրանքների նմուշների
ժողովածու, Թովմասյան Տ. և ուրիշներ, Տիգրան ՄԵծ,  Երևան, 2007:
9. Ուսումնասիրենք ժողովրդավարությունը, կառավարումը և ընտրությունները: Քաղաքացիական և ընտրական կրթության ուսումնամեթոդական ձեռնարկ, International IDEA և Կրթության ազգային ինստիտուտ, Երևան, 2007:
10.Քաղաքացի նախագիծ – համայնքային հիմնախնդիրների հետազոտման ուսումնական նախագիծ, Սիվիտաս, Երևան, 2009:
11. Введение в обществознание. Учебное пособие для 8-9 кл. общеобразоват. учреждений. Под ред. А.Н.Боголюбова. Москва, Просвещение, 1996.
12. Человек и общество. Учебное пособие по обществознанию для учащихся 10-11 кл. общеобразоват. учреждений. Под ред. А.Н.Боголюбова, А.Ю.Лазебниковой, Москва, Просвещение, 1996, 2011.
13. Введение в политологию, Учебное пособие для 10-11 кл. общеобразоват. учреждений. Гаджиев К.С., Каменская Т.В., Родионов А.Н., 3-е издание Москва, Просвещение, 1998.
14. Человек, 9 кл. Пособие для общеобразоват. учреждений, Гуревич П.С., 2-е изд. Москва, Дрофа, 1997.
15. Граждановедение. Учебное пособие для учащихся 9 классов, их родителей и учителей.  Соколов Я. и Прутченков А., Москва, “Гражданин”, 1997.
16. Методика гражданского образования, Иоффе А., Сивитас, Брянск, 2007.
17. О человеческом в человеке, под ред. И.Т.Фролова, Москва, Политиздат, 1991.
18. Гобозов, И.А., Введение в философию истории, 2-е издание, Москва, ТЕИС, 1999

 

Հայոց պատմության ծրագիր․ քոլեջի առաջին կուրսի ուսանողների համար

Հայոց պատմության ծրագիր քոլեջ

Ծրագիր

 

 

Տարեկան  68 ժամ

Չափորոշիչային և ծրագրային պահանջներ
1. Հայոց պատմության տեղն ու դերը քոլեջում:
Յուրաքանչյուր ժողովրդի պատմությունը նրա անցած ուղին է: Հայոց պատմության իմացության միջոցով է ձևավորվում հայ մարդու ազգային ինքնագիտակցությունը: Պատմությունն աշխարհաճանաչողության և ինքնաճանաչողության հիմքն է: Չիմանալով անցյալը, պատմական օրինաչափությունները հնարավոր չէ հասկանալ  ներկան:

Հայոց պատմության ուսումնասիրությունը  պայմանավորված է սովորողներին             հետագա կրթության կամաշխատանքային գործունեության  նախապատրաստելու,    մեր օրերում հասարակության մեջ ազգային և հայրենասիրության ոգով  նրանց դաստիարակելու անհրաժեշտությումբ:

  1. «Հայոց պատմություն» առարկայի  հայեցակարգը:

Քոլեջում «Հայոց պատմություն» առարկայի դասընթացը  կազմակերպվում է այնպես,  որ սովորողները հիմնարար և կայուն գիտելիքներ ձեռք բերեն Հայաստան երկրի ու պետության անցած փառահեղ ուղու, հայկական քաղաքակրթության ստեղծած արժեքների մասին, և պատկերացում ունենան հիմնախնդիրների վերաբերյալ: Անհրաժեշտ է կարևորել հետևյալ  մոտեցումները․
ա)  Պատմական կրթության հիմքում դնել ազգային նպատակները, ինչպես նաև հաշվի առնել համաշխարհային արժեքները:
բ) Բովանդակությունը պետք է կառուցել ժամանակագրական հաջորդականության և հետևողականության հիմքի վրա:
գ) Նոր չափորոշիչներում և ծրագրերում շեշտադրում անել հայ մարդու գործունեության, նրա պատմական և ժամանակակից նկարագրի բացահայտման վրա:

 

  1. «Հայոց պատմություն»  դասընթացի նպատակները:

ա) Սովորողին հիմնարար գիտելիքներ տալ հայկական քաղաքակրթության մասին:
բ) Զարգացնել սովորողի ճանաչողական սոցալական և անհատական կարողություններն ու հմտությունները:
գ) Ամրապնդել սովորողի հարգանքը ու հպարտությունը հայրենիքի սեփական պատմության, ավանդույթների և ազգային առանձնահատկությունների հանդեպ:
դ) Դաստիրակել ազգային ու համամարդկային արժեքներ կրող ակտիվ անձ և քաղաքացի, բացահայտել նրա անձնային որակները:

  1. Ուսումնական գործունեության տեսակները:

ա) Ուսումնական նյութի ուսումնասիրում և հաղորդում:
բ) Էլեկտրոնային ուսումնական  նյութերի հետ աշխատանք: Մեդիա:
գ) Քննարկումներ, բանավեճեր:
դ) Գործնական և ինքնուրույն աշխատանքներ:
ե) Կինոդիտումներ, հանդիպումներ, նկարահանումներ:

զ) Նախագծային աշխատանքներ
է) Ուսումնական ճամփորդություններ:

 

  1. Սովորողներին ներկայացվող պահանջները:

Կարողանա օգտվել համացանցին միացված համակարգչից, նյութեր գտնի համապատասխան կայքերից, ունենա կարդացած նյութը մշակելու ունակություն։
Պատկերացում ունենա հայ պատմագիտական անցած ուղու վերաբերյալ:

Նախնական գիտելիքներ ունենա հայ ժողովրդի հիմնախնդիրների մասին:

  1. Արժեքային համակարգ:
    ա) Լինի հայրենասեր և պատրաստ լինի ծառայելու հայրենիքի պաշտպանությանը:
    բ) Ունենա սեփական կարծիքը և կարողանա հիմնավորել դա:
    գ) Չհանդուրժի անօրինականությունները, կարողանա պաշտպանել  իր և ընկերների իրավունքները:
    դ) Կարևորի իր ակտիվ մասնակցությունը Հայաստանում ժողովրդավարական քաղաքացիական հասարակության կայացման և զարգացման գործում:
    ե) Գնահատի իր ուժերն ու կարողությունները:
    զ) Գիտակցի իր ժողովրդի նյութական ու հոգևոր արժեքները պահպանելու անհրաժեշտությունը:
    7. Ուսումնառության արդյունքների գնահատումը:
    Գնահատման հիմնական նպատակը սովորողների գիտելիքների, կարողությունների և հմտությունների յուրացման ու տիրապետման աստիճանի, նրանց անձնային որակների ստուգումն է և ուսման որակի վերահսկումը: Գնահատումը պետք է լինի հստակ, որը կբարելավի ուսուցման գործընթացի արդյունավետությունը:

«Հայոց պատմություն» առարկայից սովորողին գնահատում են.
ա) Չափորոշիչներով սահմանված գիտելիքների յուրացումը:
բ) Սովորածը գործնականում կիրառելու կարողություններն ու հմտությունները:
գ) Մտավոր գործունեության մակարդակը: Հաշվի է առնվում նաև սովորողների մասնակցությունը պատմություն դասընթացին ուղղված նախագծերին, համապատասխան ուղղվածության ստուգատեսներին, ուսումնական ճամփորդություններին:

 

Ծրագրի բովանդակությունը
Ծրագիրը ընդգրկում է 4 ժամանակաշրջան
ա) Հին շրջան Հայկական քաղաքակրթության ակունքներից մինչև III դարի վերջը:
բ) Միջնադար IV -րդ դարից մինչև XVII դ. կեսը:
գ)  Նոր շրջան XVII դարի կեսերից մինչև XX դարի սկիզբը:
դ)  Նորագույն պատմություն XX դարի սկիզբ — մեր ժամանակները

Բաժին 1

Հայկական քաղաքակրթության ակունքներից մինչև III դարի վերջը
Թեմա 1- Հայկական քաղաքակրթության ձևավորումը : Հայկական բնաշխարհը ։
ա) Հայկական լեռնաշխարհի դիրքը, գետերը և լճերը:
Բնակլիմայական պայմանները և վարչական բաժանումը:
Նախնադարյան հասարակությունը Հայկական լեռնաշխարհում, նախնադարի պարբերացումը: Հնագույն բնակատեղիները: Նեոլիթյան հեղափոխությունը և Էնեոլիթը:Պաշտամունք, հավատալիքներ:
բ)  Հայոց ծագումնաբանությունը ։ Հայկ Նահապետը և Հայկյան Արամը:
Վկայություններ (Հին Արևելք և Աստվածաշունչ):
գ) Պետական կազմավորումները Ք․ա. III հազարամյակից մինչև Ք․ա. I հազարամյակի սկիզբը ։  Շենգավիթ, Մեծամոր, Լոռի,  Արարատյան թագավորություն, Արատտա, Արմանում, Հ.լ. պետական կազմավորումները
դ) Վանի թագավորություն։  Վանի թագավորության հիմնադրումը. Արամե, Սարդուր,Իշպուինի,Մենուա:  Թագավորության հզորացումը. Արգիշտի I, Սարդուրի II և հաջորդները:
Տնտեսություն. շինարարաություն, մշակույթ:
ե)Հայկազուն Երվանդյանների թագավորություն։ Պարույր թագավոր, Երվանդ Սակավակյաց:  Սիգրան Երվանդյան, Կյուրոս Մեծ: Ա. Մակեդոնացու արշավանքները և Հայկական թագավորությունները:

զ) Մեծ Հայքի թագավորությունները:
(Արտաշեսյաններ և Արշակունիներ), Հայաստանը Ք․ ա. II դարում ։
Իրադրությունը Մերձավոր Արևելքում: Արտաշես I
Հայկական հողերի միավորումը և բարեփոխումները:  Տիգրան II Մեծի նվաճումները:
Հայաստանը աշխարհակալ տերություն:  Տիգրանակերտի կառուցումը:  Հռոմեական պատերազմը , պատերազմի պատճառները և սկիզբը (I  փուլ Ք․ա. 69-67թթ.):
Պատերազմի II փուլը (Ք․ա. 66թ. Արտաշատի պայմանագիրը):  Մեծ Հայքի թագավորություն, Տիգրան II — ի հաջորդների օրոք ։  Հռոմեա-Պարթևական պատերազմը, Արտավազդ I։  Արտաշես II թագավորության անկումը:
է) Արշակունիների թագավորության հիմնադրումը։ Տիգրան I։  Մեծ Հայքը Տրդատ I -ից հետո, Սանատրուկ II, Վաղարշ I, Արշակունիների  ժառանգական  իշխանության  հաստատումը
Հայաստանը III -րդ դարում: Մծբինի հաշտությունը, Տրդատ III Մեծ:
ը)Հայկական մշակույթը Հելենիզմի դարաշրջանում:
Հելենիզմը և Հայաստանը: Նյութական և հոգևոր մշակույթ: Դիցարան:
թ) Հայկական քաղաքակրթությունը միջին դարերում: Քրիստոնեության ընդունումը։ Քրիստոնեության հռչակումը: Հայ առաքելական եկեղեցու դերն ու նշանակությունը:
ժ)Ավատատիրության հիմնադրումը: Նախարարական համակարգը: Կառավարման համակարգը, բանակը:  Բնակչությունը, քաղաքային կյանքը:
ի) Արշակունյաց թագավորությունը: Տրդատ III Մեծի գործունեությունը: Խոսրով III և Տիրան:  Արշակ II հայ-պարսկական պատերազմը:
լ)Հայաստանը Պապի և նրա հջորդների օրոք:Պապ թագավոր, ներքին ու արտաքին քաղաքականությունը:Թագավորության թուլացումը և անկումը:

Բաժին 2 Միջնադար IV -րդ դարից մինչև XVII դ. կեսը:
 Թեմա— Հայկական պետականության նախարարական շրջանը։
 ա) Մարզպանական Հայաստան: Պարսից արքաների քաղաքականությունը: Վարդանանց պատերազմ:
բ) Վահանանաց ապստամբությունը: Պատճառները, սկիզբը և ավարտը: Հայաստանի ինքնուրույնությունը: Վահան Մամիկոնյան:
գ) Հայաստանը VI-VII դարերում: Արևմտյան Հայաստանը VI դարում: Արևելյան Հայաստանը VI դարում:  Հայաստանը II բաժանումը (591թ.)
դ) Հայաստանը VII -րդ դարում: Պարսկա — բյուզ. պատերազմները VII դ. և Հայաստանը: Թեոդորոս Ռշտունի Հայ — արաբական պայմանագիրը: Հայաստանի անկախության վերականգնումը:
ե) Արաբական տիրապետությունը Հայաստանում:  «Արմինկա» փոխարքայություն:  8-9 դարեր հակաարաբական ապստամբություններ:
զ) Վաղմիջնադարյան մշակույթը: Մաշտոց գրերեի գյուտը: Իրավունք և փիլիսոփայություն: Արվեստ:
Թեմա․  Մեծ Հայքի Բագրատունյաց թագավորությունը:
ա) Հայոց թագավորության վերականգնումը: Հայոց թագավորության վերականգնման նախադրյալները, Աշոտ I : Հայ — բյուզանդական հարաբերությունները. Սմբատ I: Աշոտ II-րդ երկաթի պայքարը անկախության համար:
բ) Հայաստանը X -րդ դարում: Աբաս, Աշոտ III ողորմած:  Անին Հայաստանի մայրաքաղաք: Սմբատ II Գագիկ I թագավորության հզորացումը:
գ) Բագրատունյաց թագավորության թուլացումը և անկումը: Ենթակա թագավորություններ (Վասպուրական, Վանանդ, Լոռի և Սյունիք): Բյուզանդիայի նվաճողական քաղաքականությունը: Թագավորության թուլացումը և անկումը Հավհաննես  Սմբատ Գագիկ II
դ) Բագրատունյաց թագավորության պետական կառավարման համակարգը և տնտեսական կյանքը:Պետական կարգը, բանակը:  Տնտեսությունը և   առևտուրը:
ե) Հայկական թագավորությունները և իշխանությունները: Կարս,Սյունիք, Լոռի: Հայոց կաթողիկոսական աթոռի տեղափողությունը:
զ) Ազատագրական պայքարը: Զաքարյանները Հայաստանում: Իշխանական նոր տները:
է) Մոնղոլական արծավանքները Հայկական իշխանական տները, պայքար թաթար — մոնղոլական տիրապետության դեմ

Թեմա  — Կիլիկյան Հայաստան:
ա) Հայկական պետականության նախադրյալները Կիլիկիայում: Հայկական իշխանությունների առաջացումը:
բ) Խաչակիրները և Կիլիկյան Հայաստանը:  Ռուբինյան իշխանության հզորացումը
գ) Հայ եկեղեցու նոր թեմերի ձևավորումը: Լևոն I մեծագործ Կիլիկիայի թագավորության հռչակումը,ներքին և արտաքին քաղաքականությունը:
դ) Հեթումյանների արքայատոհմի հաստատումը: Հարադերությունները խաչակիրների, մոնղոլների և մամլուքների հետ:
ե) Ունիթորներ և Հակաունիթորներ: Թագավորության թուլացումը և անկումը 1375թ.:
է) Կիլիկյան Հայաստանի պետական կարգը և բանակը:

 

Թեմա․ Հայոց քաղաքակրթությունը ուշ միջնադարում:
ա) Պայքար քոչվոր ցեղերի դեմ. Ազատագրական լեգենդ: Հայեկեղեցու նվիրական աթոռները: Էջմիածին: Հայոց թագավորության վերականգման փուլը Աղթամարում ։ բ) Քաղաքական դրությունը Մերձավոր Արևելքում XVI դ. սկզբին:Թուրք — պարսկական պատերազմները և Հայաստանը:
գ) Հայաստանի ազատագրական պայքարի նոր փուլը(Ստեփանոս Սալմաստեցի): Հայկական իշխանությունները. Արցախ, Սյունիք, Զեյթուն:
դ) Հայկական մշակույթը X — XIV դարում: Կրթություն: Բարձրագույն դպրոցներ:  Պատմագրություն, Իրավագիտություն և Փիլիսոփայություն:
ե) Գրականություն և արվեստ:  Հայկական մշակույթի վերածննդի հիմնական արդյունքները:
զ) Հայկական Մշակույթը XV — XVII դ.  Տպագրություն (Հակոբ Մեղապարտ) դպրոցը:  Գիտությունը, Պատմագրությունը, Բնագիտությունը և Բժշկությունը:Արվեստը:

Բաժին 3
Թեմա. Պայքար Հայաստանի ազատագրության համար XVII դ.  2 րդ. կես — XIX դ. I -ին կեսին:
ա) Արևմտաեվրոպական կողմնորոշումը (Մահտեսի Մուրադ ևուրիշներ):  Էջմիածնի 1677թ. ժողովը (Հակոբ Ջուղայացի):  Հայաստանի ազատագրությունը (Իսրայել Օրի):
բ) Արցախի և Սյունիքի պայքարը, Ռազմաքաղաքականիրադրությունը Անդրկովկասում և Հայսատանում: Արցախի պայքարը, սղնախների կազմավորումը:Ռուսական զորքերի ներխուժումը Անդրկովկաս Կասպիտականարշավանքը 1722թ. և Թուրքական զորքերի ներխուժումը Անդրկովկաս1723թ. Երևանի ինքնապաշտպանությունը: Շարժման ծավալումը Արցախում:
գ) Ազատագրական պայքարը Սյունիքում ( Դավիթ Բեկ, Մխիթարսեբաստացի): Հայկական իշխանությունները Արցախում (Համսայի Մելիքությունները):
դ) Ազատագրական պայքարը XVII դ. երկրորդ կեսին: ՀովսեփԷմին: Մովսես Սարաֆյանի ծրագիրը և Հովսեփ Արղությանի Հյուսիսայինծրագիրը:
ե) Հնդկահայ ազատագրական խմբակը (ՇահամիրՇահամիրյան):  «Նոր տետրակ», «Որոգայթ փառաց», Շահամիրյանի ծրագիրը:
է) Արևելյան Հայաստանը և Ռուսատանը, Ռուս — Պարսկական պատերազմները, Արևելյան Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին: Հայերի մասնկցությունը (Ներսրես Աշտարակեցի) Պարսկահայերի գաղթը:
զ) Հայկական մարզը: Հայ եկեղեցին և ցարիզմի քաղաքականությունը 1836թ.եկեղեցական կանոնադրությունը:
է) Արևմտյան Հայաստանը XIXդ. I-ին կեսին, Արևելյան հարց և Ռուս- թուրքական պատերազմները: Արևմտահայերի մասնակցությունը և գաղթը Ռուսաստանի սահմաններ: Արևմտայհայության ծանր դրությունը 1830 — 1840թ-ին:

Թեմա Ազատագրական շարժման վերելքը XIX դ. II- րդ. կեսին և XX սկզբին:
ա) Արևելյան հարցի սրումը 1877-1878թ. Ռուս- թուրքականպատերազմը:  Հայկական հարցի միջազգայնացումը Բեռլինի կոնգրեսում:
բ) Ազգային — հասարակական շարժումը Արևմտահայերիսահմանադրությունը: 1862թ. Զեյթունի ապստամբությունը: Ազատագրական խմբակները և կազմակերպությունները:Քաղաքական կուսակցությունները:
գ) Ազատագրական պայքարի զինված փուլը hայդուկային շարժում:1894-1896թթ. կոտորածները: Սասունի և Զեյթունիապստամբությունները: Արևելյան Հայստանը: 1903թ. հայ- թաթարական ընդհարումներ:
ե) Երիտթուրքերի հեղաշրջումը 1908թ. հայերի կոտորածները Կիլիկիայում:  Հայկական հարցը 1912 -1914թթ: Առաջին աշխարհամարտի պատճառները, սկիզբը, ընթացքը: Հայերի մասնակցությունը (կամավորական ջոկատները): Հայոց մեծ Եղեռնը:
զ) Հայաստանը 1917թ. Ռուսական հեղափոխությունների շրջանում:  Փետրվարյան     հեղափոխությունը:  Օզակոմ ժամանակավոր կառավարությունը և Արևմտյան Հայաստանը: Արևմտայահերի առաջին հմագումարը: Արևմտահայերի ազգային խորհուրդը: Արևելահայերի ազգային խորհուրդը: Հոկտեմբերյան հեղաշրջում:           Խորհրդային Ռուսաստանի և Հայկականհարցը (Բրեստ- Լիտովսկի) դաշնագիրը:
է) Թուրքական զորքերի ներխուժումը Անդրկովկաս: Հայոց զորքի դիմադրությունը, և Մայիսյան հերոսամարտերը: Հայոց պետականության վերականգնումը և Բաթումի պայմնագիրը:
թ) Հայական մշակույթը նոր շրջանում XVIIդ. II կեսից — XIXդ. I կես:  Դպրոցներ, տպագրություն գիտություն (պատմագրություն, գրականություն): Հայկական մշակույթը  XIX դ. II  կեսից և XXդ. սկզբին գիտություն,մամուլ, արվեստ և ճարտարապետություն ։

 

Բաժին 4

Թեմա. Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը 

ա) Հայաստանի Հանրապետության  հռչակումը և Բաթումի պայմանագիրը: Իշխանության մարմինների ստեղծումը (օրենսդիր, գործադիր, դատական)
Հայաստանի Հանրապետության խորհրդանիշները :
բ) Սոցիալ — տնտեսական և քաղաքական կյանքը: Սոցիալ — տնտեսական դրությունը և գաղթականությունը: Ագրարային բարեփոխումները: ԱՄՆ- ի օգնությունը: Քաղաքական կուսակցությունները :
գ) Երկրի ներքին կայունության սպառնացող վտանգները թուրք -թաթարական խռովությունները: 1920թ. Մայիսյան ապստամբությունը: Բյուրո կառավարության ստեղծումը ։
Թեմա . Հայաստանի Հանրապետության դրությունը և Հայկական հարցը
ա) Կապերը Քառյակ միության երկրների հետ: Քառյակ երկրների պարտությունը:  Հայ-վրացական պատերազմը 1918թ.: Լոռու «Չեզոք գոտու» ստեղծումը:
բ) Հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները:  Զանգեզուրի պայքարը Գարեգին Նժդեհի գլխավորությամբ,  իրադրությունը Ղարաբաղում, Շարուրում:
գ) Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսը: Սան- Ռենոյի կոնֆերանսը և1920թ. Սևրի պայմանագիրը: Կիլիկիահայության աղետը :
դ) Հայ- ռուսական հարաբերությունները 1920թ. օգոստոսի 10 -համաձայնագիրը:
Թեմա .  Հայաստանի առաջին հանրապետության անկումը:
ա) Բոլշևիկյան Ռ -ի և Քեմալական Թուրքիայի մերձեցումը: Բաքվի համագումարը: 1920թ. թուրք- հայկական պատերազմը ևԱլեքսանդրապոլի պայմանագիրը :
բ) Ուսումնական նյութերի ստեղծում  էլեկտրոնային տարբերակով (ֆիլմեր,քարտեզներ, սխեմաներ, հետազոտական աշխատանքներ):

Թեմա. Խորհրդային Հայաստանը 1920-1922թթ.
ա) Հեղկոմների գործունեությունը: «Ռազմական կոմունիզմ»- ի քաղաքականությունը: 1921թ. Փետրվարյան ապստամբությունը:
ՆԷՊ. ՀԽՍՀ խորհուրդների ընտրությունները և առաջին համագումարը: ՀԽՍՀ- ի սահմանադրությունը: Կարմիր բանակը։
բ) Զանգեզուրի գոյապայքարը (1920թ. վերջ-1921թ. հուլիս):
1921թ. Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը :
գ) Հայ-վրացական և հայ- ադրբեջանական հարաբերությունները  (Լոռի,Ղարաբաղ, Նախիջևան, Ջավախք)։
Հայ-իրանական հարաբերությունները: Լոնդոնի (1921) և Լոզանի (1922-1923թթ.)  կոնֆերանսները:
Թեմա .Սոցիալիստական հասրակության ձևավորումը Հայաստանում:
ա) ՆԷՊ- ի կենսագործումը և կասեցումը Խորհրդային Հայաստանի արդյունաբերությունում:
Գյուղատնտեսության կոլեկտիվացումը և արդյունքները:
բ) Հասարակական-քաղաքական կյանքը: Ստալինյան բռնությունները:
Խորհրդային Հայաստանը՝  միութենական հանրապետություն: 1936թ.Սահմանադրություն:  ՀԽՍՀ-ի նոր սահմանադրությունը և ԳԽ ընտրությունները։
Թեմա. Հայրենական մեծ պատերազմը և հայ ժողովուրդը (1941 — 1945թթ.):
ա) Պատերազմի սկիզբը: Հայաստանը Գերմանիայի և Թուրքիայի ծրագրերում: Հայկական դիվիզաների կազմակերպումը և մարտական ուղին:
բ) Հայ զորավարները և հերոսները: Հայերի մասնակցությունը պարտիզանական պայքարին: Սփյուռքահայերի մասնակցությունը:
գ) Թեհրանի, Յալթայի և Պոտսդամի կոնֆերանսները (հայկական հարցի վերաբացման փորձերը):
Թեմա. Խորհրդային Հայաստանի հետպատերազմային տարիները:
ա) Արդյունաբերության և գյուղատնտեսության հիմնախնդիրները: Բնակչության սոցիալական վիճակը և փոփոխությունները:
Հասարակական-քաղաքական կյանքը: Հայրենադարձությունը, 1949թ.աքսորը:
բ) Հայաստանը «ձնհալի տարիներին»: Ազգային զարթոնք, Յա. Զարոբյան:
Խորհրդային Հայաստանը լճացման ժամանակաշրջանում: Բրեժնևի տնտեսական քաղաքականությունը:
Թեմա . Խորհրդային Հայաստանը վերակառուցման շրջանում:
ա) Վերակառուցման քաղաքականությունը և Արցախյան շարժման սկիզբը:
բ) Արցախյան շարժման հետագա վերելքը:
գ) 1988թ. դեկտեմբերյան երկրաշարժը:
դ) Արցախյան գոյամարտը (1990-1994թթ.) (Գետաշեն, Մարտունաշեն):
ե) Հայաստանի անկախության գործընթացը, 1990թ. մայիսի 20-ի ընտրությունները: 1990 օգոստոսի 23-ի հռչակագիրը: ԽՍՀՄ-ի փլուզումը: ԱՊՀ -ի ստեղծումը:
Թեմա . Հայաստանի Երրորդ Հանրապետությունը:
ա) Հայաստանի  Հանրապետության  պետականության կայացման գործընթացը: Ներքին գործընթացը: Հասարակական-քաղաքական կյանքը:
բ) Հայաստանի  Հանրապետության  միջազգային դրությունը  և արտաքին  քաղաքականությունը: Հայաստանը և Ռուսաստանը, Հայաստան և ԱՊՀ, Հայաստան և ՄԱԿ, Հայաստան և ԵԽ և այլն:
գ) Հայկական մշակույթը նորագույն ժամանակաշրջանում:
Թեմա. Հայկական սփյուռքը 1920-ից մինչև մեր օրերը:
ա) Հայկական սփյուռքը 1920թ-մինչ արդի ժամանակները։  Սփյուռքի առաջացումը, կենտրոնը: Հայրենադարձությունը 1920-ական թվականներին, հայրենիք-Սփյուռք կապեր:

 

 

Գրականության ցանկը

  1. Հին և միջին դարեր
    Սկզբնաղբյուրները
    Ագաթանգեղոս «Հայոց Պատմություն» 1983թ.
    2. Փավստոս Բյուզանդ « Հայոց պատմություն» 1983թ.
    3.Մովսես Խորենացի «Հայոց պատմություն» 1981թ.
    4. ղազար Փարպեցի «Հայոց պատմություն Թուղթ Վահան Մամիկոնյանին»1982թ.
    5. Սեբեոս «Պատմություն» 1979թ.
    6. Ղևոնդ «Պատմություն» 1982թ.
    7.Ստ. Օրբելյան  «Սյունիքի պատմություն»1986թ.
    8. Հայ ժող. պատմության քրիստոմատիա Հ 1. 1981թ.
    9. Հ. ժ. պ. քրիստոմատիա 2007թ.
    10. Առաքել Դավրիժեցի  «Պատմություն» 1988թ.
    Ուսումնասիրությունները
    1. ժամկոչյան, Աբրահամյան, Մելիք — Բախշյան (Հ. Ժ . Պ սկզբից մինչևXVIIIդ. վերջը):
    2.«Տիգրան Մեծ» «Հայաստանի պայքրը Հռոնի և Պարթևստանի դեմ»:
    3.Շահինյան Լ. «Հայաստանը և առաջին Արշակունիները» 1993թ.
    4.ՏԵր-Ղևոնդյան  «Հայաստանը VI -VIII դարերում 1996թ.
    5.Մ.Զոլալյան «Արևմտըան Հայաստանը XVI-XVIII դարերում»:
    2.Նոր և նորագւյն շրջանների սկզբնաղբյուրներ
    1. Աբ. Եևանցի «Պատմակական պատերազմներ» 1721 — 1736թթ.: 1977թ.Վենետիկ:
    2. «Նոր տետրակ» 1991թ.
    3. Գիրք անուանեալ «Որոգայթ փառաց» Թիֆլիս 1913թ.
    4. Հ.Հ պառլամենտի օրենքները (1918 — 1920թթ.) Երևան 1998թ.
    5. Ա. Ֆ. Միասնիկյան «Ընտիր երկեր» Երևան 1957թ.
    Ուսումնասիրություններ
    1. Ն. Ադոնց «Հայկական հարց» 1996թ.
    2. Աղայան Ծ. Հ. Ժ «Ազատագրական պայքարի պատմությունից»:
    3. Զոհրաբյան Է. 1920թ. « Թուրք — հայկական պատերազմը»:
    4. Զ. Կիրակոսյան «Առաջին աշխարհամարտը և արևմտահայոըթյունը»:
    5. Պողոսյան Հ. «Զեյթունի պատմությունը»:
    6. Օրմանյան Մ. «Ազգապատում», Հ. 3. 1927թ.
    7. Վրացյան Ս. «Հայաստանի Հանրապետություն» 1993թ.
    8. «Հայկական հարց» հանրագիտարան:
    9.Հարությունյան Ա. «Թուրքական ինտերվենցիան»Անդրկովկաս:
    10.Ուլուբաբյան «Արցախյան գոյապայքարի տարեգրություն»:

 

Գնահատումը

  1. Բանավոր հարցում
    Ուսումնական նյութերի ստեղծում
    3. Գործնական աշխատանք, հետազոտական աշխատանք
    4․Նախագծային ամփոփիչ աշխատանք

 

Հայոց պատմության ծրագիր․ քոլեջի երկրորդ կուրսի ուսանողների համար

«ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ» ԱՌԱՐԿԱՅԻ ԾՐԱԳԻՐ

 

 

միջին մասնագիտական կրթական ծրագիր իրականացնող ուսումնական հաստատությունների համար

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ԵՐԵՎԱՆ — 2009

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Բ Ա Ց Ա Տ Ր Ա Գ Ի Ր

Միջին մասնագիտական կրթական ծրագիր իրականացնող ուսումնական հաստատությունների համար նախատեսված «Պատմություն» դասընթացի ծրագիրը կազմվել է’ հիմք ընդունելով ՀՀ կրթության մասին օրենքը, միջին մասնագիտական կրթական հիմնական ծրագրին ներկայացվող չափորոշչային պահանջները, աշխատանքային խմբի ներկայացրած ծրագրի նախագիծը և ԿԱԻ-ի Հայոց պատմության առարկայական հանձնաժողովի որոշումը:

«Պատմություն» դասընթացի ծրագրում տեղ են գտել Հայկական հարցի բոլոր փուլերը և հիմնական բովանդակությունը պարզաբանող հարցեր’ սկսած ծագումից մինչև մեր օրերը: Օրագիրը մշակվել է հանրակրթական դպրոցի «Հայոց պատմություն» առարկայի ծրագրի հետ սերտ կապի մեջ, որպեսզի հնարավոր լինի խուսափել ավելորդ կրկնություներից: Թողնվել են միայն այն հարցերը, առանց որոնց հնարավոր չէ լուսաբանել Հայկական հարցը: Օրագիրը կազմված է 54 ժամի համար, որից 20-ը նախատեսվում է հատկացնել գործնական աշխատանքներին: Օրագիրը բաղկացած է երկու մեծ բաժիններից և յոթ թեմաներից: Թեմաներն ունեն ուսումնասիրման համար նախատեսված հստակ ժամաքանակ: Գործնական աշխատանքների համար նախատեսված ժամերին, բացի փաստաթղթերի ուսումնասիրություններից, առաջարկվում է կազմել տարբեր տիպի գծակարգեր’ քարտեզներ, սխեմաներ, աղյուսակներ, դիագրամներ և այլ ուսումնադիտողական պարագաներ: Գործնական ժամերը կարելի է օգտագործել նաև էքսկուրսիաներ կազմակերպելու համար: Խիստ կարևոր է այցելությունները Ցեղասպանության թանգարան, պատմության և այլ թանգարաններ ու մշակութային վայրեր: Իսկ եթե հնարավորությունները թույլ չեն տալիս, ապա առաջարկվում է առավելագույնս օգտվել երկրագիտական (հայրենագիտական), պատմամշակութային օջախներից, ինչպես նաև համացանցային համապատասխան կայքէջերից, գիտահանրամատչելի ֆիլմերից:

Նոր    դասընթացի      գլխավոր      նպատակն      է  զինել      հայ    երիտասարդությանը

Հայկական հարցի վերաբերյալ խորը և կայուն գիտելիքներով, նպաստել նրա մեջ ազգային հիմնախնդիրները լուծելու պատրաստ հայ մարդու և քաղաքացու ձևավորմանը, դաստիարակել նրան մարդու և ժողովուրդների բնական և պատմական իրավունքները հարգելու, ցեղասպանությունը մերժելու և դատապարտելու, վառ ու անկեղծ հայրենասիրության ոգով:

Դասընթացի նպատակին հասնելու համար ուսուցման գործընթացում պետք է լուծել մի շարք խնդիրներ.

 

 

2

 

—    Հայկական           հարցի վերաբերյալ          պատմական           հարուստ         նյութի ուսումնասիրմամբ         երիտասարդությանը         բերել     այն      համոզման,       որ    այնպիսի հիմնահարցեր, ինչպիսին են Հայկական հարցը և Հայոց ցեղասպանությունը ոչ միայն մեր, այլև համայն մարդկության ցավն են ու հիմնախնդիրը:

— Պատմական նյութի ուսումնասիրման ընթացքում հասնել նրան, որ երիտասարդությունը գիտակցի ազգային հիմնախնդրի շուրջ ժողովրդի բոլոր ուժերի համախմբման, նրա մտավոր և ֆիզիկական ներուժի կենտրոնացման անհրաժեշտությունը:

— Հայկական հարցի և Հայոց ցեղասպանության ճշմարտացի լուսաբանումը հնարավորություն կտա երիտասարդությանը իմաստավորելու մեր ժողովրդի անցած ուղին, խուսափելու սխալներից ու վրիպումներից, դասեր քաղելու ներկայի և ապագայի համար:

— Հասնել այն բանին, որ Հայկական հարցի և Հայոց ցեղասպանության մասին գիտելիքներով զինված երիտասարդությունը գիտակցի իր անմիջական մասնակցության անհրաժեշտությունը ազգային հիմնախնդիրների լուծման, հայրենիքի բարգավաճման ու վերածնության գործին:

— Հայկական հարցի խորն իմացությունը պետք է ձևավորեն սեփական գործունեությունը ազգային շահերին, հանդուրժողականության և մարդու իրավունքների, ինչպես նաև համամարդկային բարոյական սկզբունքներին համապատասխան կառուցելու պահանջմունք և կարողություն:

— Դասընթացի կարևոր խնդիրներից է Հայոց պատմության և Հայկական հարցի պատմության դասընթացների միջև միջառարկայական կապերի ստեղծումը, որը կարող է ապահովել մեր պատմության մյուս կարևոր հիմնախնդիրների լուծումը:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

 

« Պ ա տ մ ո ւ թ յ ո ւ ն »         ա ռ ա ր կ ա յ ի ծ ր ա գ ի ր

 

 

 

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

«Հայկական հարց» հասկացությունը և նրա բովանդակությունը: Տեսակետներ Հայկական հարցի բովանդակության վերաբերյալ: Հայկական հարցը և հայրենիք, ազգ և պետություն հասկացությունները: Հայկական հարցի զարգացման հիմնական փուլերը:

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է իմանան.

— «Հայկական հարց» հասկացության էությունը և բովանդակությունը:

— Հայկական հարցի վերաբերյալ եղած տեսակետները:

— Հայրենիք, ազգ, պետություն հասկացությունների բացատրությունը:

— Հայկական հարցի զարգացման հիմնական փուլերը:

 

 

Թեմայի       ուսումնասիրության           արդյունքում         սովորողները          պետք      է կարողանան.

— Ներկայացնել      «Հայկական        հարց»     հասկացության         էությունը     և բովանդակությունը:

— Ներկայացնել և մեկնաբանել Հայկական հարցի վերաբերյալ եղած տեսակետները:

—            Տալ     հայրենիք,         ազգ,       պետություն         հասկացությունների բացատրությունը:

—            Հանգամանորեն         ներկայացնել         և    համեմատել      Հայկական հարցի զարգացման հիմնական փուլերը:

—            Բացատրել,     թե     ինչ    է ենթադրում      «Ազգերի     ինքնորոշման իրավունքը»:

—    Հիմնավորել      պատմական        հայրենիքում         ազգային        պետություն ունենալու հայերի իրավունքը:

— Ներկայացնել «ազգ» հասկացության ընկալումը տարբեր դարաշրջաններում, ազգային զգացման և ազգային գիտակցության դերը ազգային գաղափարաբանության մեջ, ազգի գաղափարը արժևորող կամ ժխտող                                         գաղափարախոսությունները,                                    ազգային գաղափարախոսությունների բացարձականացման վտանգավորությունը, բերել համապատասխան օրինակներ, կատարել համեմատություններ:

4

 

— Ներկայացնել                 ազգային                    և                 սոցիալիստական գաղափարախոսությունների հարաբերակցությունը

 

ԲԱԺԻՆ I. ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑԻ ԾԱԳՈՒՄԻՑ ՄԻՆՉև 1920թ.

ԹԵՄԱ 1. Հայկական հարցի ծագումը և զարգացումը

 

Հայոց պետականության կորուստը: Հայկական հարցի ծագումը: Հայկական հարցըորպես                 ժողովրդական           գիտակցության        արտահայտություն(Սասունցի Դավիթ                 էպոս):  Ազատագրական       շարժումը      և   քաղաքական           կողմնորոշման հիմնահարցը:       Հայկական      հարցի     մուտքը    Արևմտյան     Եվրոպա և Ռուսաստան: Ազատագրական  պայքարի        զարթոնքը և           բուռն     վերելքը   Ճ7!!-Ճ7!!!           դդ.: Ազատագրական       պայքարի          գաղափարախոսության              մշակումը:  Պայքար համահայկական միասնական պետության ստեղծման համար:

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է իմանան.

—            Հայոց պետականության կորստի պատմությունը:

—            Հայկական հարցի նախապատմությունը:

—            Հայկական հարցի լուծման առաջին ձեռնարկումների մասին:

—            Ռուսաստանի և Հայկական հարցի առնչակցության մասին:

—    Հայկական          հարցի        դրսևորումները          ժողովրդի          հավաքական գիտակցության և ժողովրդական բանահյուսության մեջ:

—            Արցախի     և Սյունիքի     ազատագրական     կռիվների      և դրանց հետևանքների մասին:

—            Էմինի ծրագրերի և գործունեության մասին:

—            Ազատագրական պայքարի բուռն վերելքի մասին:

—    Ազատագրական       պայքարի      գաղափարախոսության         ձևավորման            և մշակման մասին:

—            Համահայկական միասնական պետության ստեղծման համար պայքարի մասին:

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է կարողանան.

—            Նկարագրել Հայոց պետականության կուրստի պատմությունը. վեր հանել դրա պատճառները, ցույց տալ հետևանքները:

—            Ներկայացնել Հայկական հարցի նախապատմությունը:

 

 

 

5

 

—            Ներկայացնել        Հայկական          հարցի      լուծման                    առաջին ձեռննարկումները:

—            Ցույց         տալ      Ռուսաստանի           և        Հայկական                    հարցի առնչակցությունը:

— Ներկայացնել        Հայկական          հարցի        դրսևորումները                                           ժողովրդի հավաքական գիտակցության և ժողովրդական բանահյուսության մեջ:

— Պարզաբանել Արցախի         և Սյունիքի     ազատագրական     կռիվները                                                           և դրանց հետևանքները:

—    Մեկնաբանել էմինի ծրագրերը և գործունեության հիմնական գծերը:

— Ներկայացնել ազատագրական պայքարի բուռն վերելքը:

— Նկարագրել      ազատագրական      պայքարի        գաղափարախոսության ձևավորման և մշակման գործընթացը:

— Ներկայացնել Համահայկական միասնական պետության ստեղծման համար պայքարի պատմությունը:

 

 

 

ԹԵՄԱ 2. Հայկական հարցի միջազգայնացումը

 

 

Հայկական հարցը Արևելյան հարցի բաղկացուցիչ մաս: Հյակական հարցը Սան Ստեֆանոյի և Բեռլինի կոնգրեսի պայմանագրերում: Հայաստանի պաշտոնապես ճանաչվելը որպես նվաճված երկիր: Հայկական հարցը և մեծ տերությունները: Հայկական հարցի լուծման զինված պայքարի փուլը: Հայկական հարցի լուծման թուրքական եղանակը: Հայկական հարցը և ազգային կուսակցությունները: Հայկական հարցի վերաբացումը: Հայկական հարցը Առաջին աշխարհամարտի տարիներին: Հայոց Մեծ եղեռնը: Հայ ազատագրական շարժման, Հայկական հարցի և Հայոց ցեղասպանության արտացոլումը գրականության և արվեստի մեջ:

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է իմանան.

—            Արևելյան հարցի հիմնական բովանդակությունը:

—            Արևելյան հարցի և Հայկական հարցի հարաբերակցությունը:

—            Սան    Ստեֆանոյի       և    Բեռլինի      պայմանագրերի                    հիմնական բովանդակությունը:

—            Հայկական           հարցում          մեծ         տերությունների                    վարած քաղաքականության մասին:

—            Հայկական հարցի լուծման զինված պայքարի փուլի մասին:

 

6

 

—            Հայկական հարցի լուծման թուրքական եղանակի մասին:

—            Ազգային կուսակցությունների դիրքորոշումը Հայկական հարցի նկատմամբ:

—            Հայկական      հարցի     բարձրացումը    Առաջին     աշխարհամարտի նախօրեին և ընթացքում:

—            Հայոց Մեծ եղեռնի պատմությունը:

 

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է կարողանան.

—            Պարզաբանել Արևելյան հարցի հիմնական բովանդակությունը:

—            Վեր      հանել       Արևելյան        հարցի        և     Հայկական         հարցի հարաբերակցությունը. համեմատել դրանք:

— Ներկայացնել Սան Ստեֆանոյի և Բեռլինի պայմանագրերի հիմնական բովանդակությունը. համեմատել երկու պայմանագրերը և գնահատել դրանք:

—            Վեր հանել Հայկական հարցում մեծ տերությունների վարած քաղաքականության հիմնական գծերը:

—            Տալ   Հայկական      հարցի     լուծման     զինված      պայքարի      փուլի բնութագիրը:

—            Մեկնաբանել          Հայկական         հարցի        լուծման        թուրքական եղանակը:

—            Ներկայացնել հայ ազգային կուսակցությունների դիրքորոշումը Հայկական հարցի լուծման վերաբերյալ:

—            Մեկնաբանել               Հայկական               հարցի              բարձրացման ձեռնարկումները Առաջին աշխարհամարտի նախօրեին և ընթացքում:

— Ներկայացնել Հայոց ցեղասպանության երիտթուրքական ծրագիրը, փուլերը, ընթացքը և հետևանքները. պարզաբանել Հայոց ցեղասպանության պատճառները:

—            Նկարագրել        Հայաստանի        Առաջին          Հանրապետության ստեղծման պատմությունը. պարզաբանել ՀՀ-ի ստեղծման պատմական նշանակությունը.    մեկնաբանել          Հայկական        հարցի       պետական քաղաքականության             առաջնահերթություն        դառնալու  պատմական իրողությունը.         վեր      հանել       հայկական         տարածքների      նկատմամբ Ադրբեջանի և Վրաստանի նկրտումները:

—            Ներկայացնել      Հայկական       հարցը      ժամանակի       միջազգային հարաբերությունների համատեքստում:

 

7

 

—            Ներկայացնել        Սևրի       պայմանագրի         բովանդակությունը. գնահատել այն:

—            Վեր         հանել          և       ցույց         տալ       Քեմալա-բոլշևիկյան քաղաքականությունը Հայկական հարցի նկատմամբ և դրա բացասական հետևանքները:

 

 

 

ԲԱԺԻՆ II. ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑԸ ՆՈՐԱԳՈՒՅՆ ՇՐՋԱՆՈՒՄ

ԹԵՄԱ 3. Հայկական հարցը 1918-1940թթ.

 

 

Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծումը. Հայկական հարցը որպես պետական քաղաքականություն: Ադրբեջանի և Վրաստանի հավակնությունները հայկական տարածքների նկատմամբ: Հայկական հարցը միջազգային հարաբերությունների ոլորտում: Սևրի պայմանագիրը: Հայկական հարցը Քեմալա- բոլշևիկյան հարաբերությունների ոլորտում: Խորհրդային Հայաստանը և Հայկական հարցը: Հայկական հարցը Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերում: Հայ- վրացական և հայ-ադրբեջանական նոր սահմանների ձևավորումը: Հայկական սփյուռքի առաջացումը: Սփյուռքը որպես Հայկական հարցի նոր հանգրվան և պահանջատեր: Մեծ տերությունները և Հայկական հարցի ձախողումը Լոնդոնի և Լոզանի կոնֆերանսներում: Հայկական հարցը և Ազգերի լիգան: Հայկական պատվիրակությունները:

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է իմանան.

— Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծման, Հայկական հարցի պետական քաղաքականության առաջնահերթություն դառնալու, հայկական տարածքների նկատմամբ Ադրբեջանի և Վրաստանի հավակնությունների մասին:

—            Հայկական          հարցը         միջազգային           հարաբերությունների համատեքստում:

—            Սևրի պայմանագրի բովանդակությունը:

—            Հայկական հարցի և Քեմալա-բոլշևիկյան հարաբերությունների մասին:

—            Խորհրդային         Հայաստանի’      Հայկական        հարցում        վարած քաղաքականության մասին:

 

 

8

 

— Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի ստորագրման պատմության և դրանց հիմնական բովանդակության մասին:

— Հայ-վրացական և հայ-ադրբեջանական նոր ձևավորված սահմանների մասին:

—            Հայկական սփյուռքի առաջացման մասին:

— Հայկական հարցի նոր հանգրվան և պահանջատեր դարձած սփյուռքի ձեռնարկումների մասին:

— Հայկական հարցում մեծ տերությունների վարած քաղաքականության և Լոնդոնի ու Լոգանի կոնֆերանսների մասին:

—            Ագգերի լիգայի գործունեության մասին:

—            Հայկական պատվիրակությունների գործունեության մասին:

 

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է կարողանան.

— Հիմնական գծերով ներկայացնել Խորհրդային Հայաստանի’ Հայկական հարցում վարած քաղաքականությունը:

— Պարգաբանել Մոսկվայի և Կարսի  պայմանագրերը. համեմատել այդ պայմանագրերը, գնահատել և ցույց տալ դրանց հետևանքները:

— Ներկայացնել հայ-վրացական և հայ-ադրբեջանական սահմանների ձևավորման սկգբունքները և գնահատել դրանք. տալ սեփական մոտեցումները և հիմնավորել դրանք:

— Տալ հայկական սփյուռքի առաջացման պատճառները և հետևանքները:

— Ներկայացնել և մեկնաբանել Հայկական հարցի նոր հանգրվան և պահանջատեր դարձած սփյուռքի ձեռնարկումները:

— Ցույց տալ Հայկական հարցում մեծ տերությունների վարած քաղաքականության բնույթը. վեր հանել Հայկական հարցի լուծման ձախողման պատճառները և հետևանքները Լոնդոնի ու Լոգանի կոնֆերանսներում:

— Պարգաբանել Ագգերի լիգայի գործունեության և Հայկական հարցի առնչակցությունը:

—        Գնահատել                 հայկական                   պատվիրակությունների գործունեությունը. ցույց տալ նրանց գործունեության արդյունքները:

 

ԹԵՄԱ 4. Հայկական հարցը 1940-1960-ական թթ.

 

9

 

Հայկական հարցը Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին: Հայկական հարցի արծարծումը Խորհդային միության ղեկավարության կողմից (Հայկական տարածքների հարցը և Պոտսդամի խորհրդաժողովը): ԽՍՀՄ-ը և Հայկական հարցը հետպատերազմյան տարիներին: Հայրենադարձությունը 1946-1948թթ.:

Սփյուռքը որպես Հայկական հարցի միակ պահանջատեր և արծարծող: Համաշխարհային հայկական կոնգրեսը: Հայ դատի լուծման խաղաղ պայքարի քարոզչությունը 1950-ական թթ.:

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է իմանան.

—            Երկրորդ    աշխարհամարտի     և   այդ    տարիներին                    Հայկական հարցի արծարծման մասին:

—            Խորհդային       միության      ղեկավարության        կողմից                    Հայկական հարցի արծարծման պատմության մասին:

—            Հետպատերազմյան           տարիներին             ԽՍՀՄ-ի                     վարած քաղաքականության և Հայկական հարցի հարաբերակցության մասին:

—            Հետպատերազմյան          տարիներին            Հայկական                    հարցի բարձրացման պատմությունը:

—            1946-1948թթ. կազմակերպված հայրենադարձության մասին:

—            Առժամանակ Հայկական հարցի միակ պահանջատեր դարձած սփյուռքի գործունեությունը:

—            Համաշխարհային          հայկական        կոնգրեսի        առաջացման                    և գործունեության մասին:

—            1950-ական       թթ.       Հայ     դատի      լուծման      խաղաղ                    պայքարի քարոզչության մասին:

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է կարողանան.

—            Ներկայացնել Երկրորդ աշխարհամարտի և այդ տարիներին Հայկական հարցի արծարծման պատմությունը:

—            Մեկնաբանել Խորհդային միության դիրքորոշումը Հայկական հարցում և նրա ղեկավարության կողմից Հայկական հարցի արծարծումը:

—            Պարզաբանել հետպատերազմյան տարիներին ԽՍՀՄ-ի վարած քաղաքականությունը և Հայկական հարցի հարաբերակցությունը:

—            Ներկայացնել      հետպատերազմյան       տարիներին                    Հայկական հարցի բար

 

10

 

—        Գնահատել                     1946-1948թթ.                        կազմակերպված հայրենադարձությունը:

— Ներկայացնել և մեկնաբանել առժամանակ Հայկական հարցի միակ պահանջատեր դարձած սփյուռքի գործունեությունը:

—            Պարզաբանել       Համաշխարհային            հայկական          կոնգրեսի առաջացման գործընթացը և գնահատել նրա գործունեությունը:

— Ներկայացնել և գնահատել 1950-ական թթ. Հայ դատի լուծման խաղաղ պայքարի քարոզչության մարտավարությունը:

 

ԹԵՄԱ 5. Հայկական հարցի նոր դրսևորումները 1960-1980-ական թթ.

 

 

Սփյուռքահայությունը և Հայկական հարցի վերածնունդը: Խորհրդահայությունը և ազգային զարթոնքը: Այլախոհական շարժումը: Հայկական հարցը միջազգային ատյաններում: Ահաբեկչական գործողությունները որպես Հայկական հարցի հարկադրական այլընտրանք: Սփյուռքահայ մարտական կազմակերպությունները:

 

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է իմանան.

— 1960-1980-ական թթ. սփյուռքահայության գործունեության և Հայկական հարցի նոր դրսևորումների մասին:

— Խորհրդահայության ազգային զարթոնքի և այլախոհական շարժման մասին:

— Միջազգային ատյաններում Հայկական հարցի բարձրացման մասին:

— Ահաբեկումերի’ որպես Հայկական հարցի լուծման այլընտրանքային ուղիների, պատմությունը և հետևանքները:

—        Սփյուռքահայ                  մարտական               կազմակերպությունների գործունեության մասին:

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է կարողանան.

— Նեկայացնել և պարզաբանել 1960-1980-ական թթ. սփյուռքահայության գործունեությունը և Հայկական հարցի նոր դրսևորումները:

 

11

 

— Ներկայացնել և գնահատել խորհրդահայության ազգային զարթոնքը և այլախոհական շարժումը:

— Ներկայացնել միջազգային ատյաններում Հայկական հարցի բարձրացման ձեռնարկումները և ցույց տալ դրանց արդյունքները:

— Պարզաբանել և գնահատել ահաբեկումերի’ որպես Հայկական հարցի լուծման այլընտրանքային ուղիների էությունը և հետևանքները:

— Ներկայացնել և գնահատել սփյուռքահայ մարտական կազմակերպությունների գործունեությունը. պարզաբանել հիմնական արդյունքները:

 

 

ԹԵՄԱ 6. Արցախյան ազատագրական պայքարը’ Հայկական հարցի պատմության շրջադարձային փուլ

 

Ազգային հարցի սրումը ԽՍՀՄ-ում վերակառուցման տարիներին: Դարաբաղյան շարժումը և նրա էությունը: Խորհրդային և թուրքական գործոնը Արցախի հիմնախնդրում: Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ստեղծումը: ԼՂ հիմնահարցի միջազգայնացումը: Դարաբաղյան հարցը որպես Հայկական հարցի լուծման նոր փուլի մեկնակետ:

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է իմանան.

— Վերակառուցման քաղաքականության, ազգային հարցի սրման, ազգերի ինքնորոշման իրավունքի և տարածքային ամբողջականության սկզբունքների մասին:

—            Դարաբաղյան շարժման մասին:

— Արցախյան հիմնախնդրում ԽՍՀՄ-ի քաղաքականության և թուրքական գործոնի մասին:

—       ԼՂ-ի անկախության գործընթացի և ԼՂՀ-ի ստեղծման մասին:

— ԼՂ-ի հիմնահարցի միջազգայնացման և հիմնախնդրի կարգավորման գործում միջազգային կառույցների գործունեության մասին:

— Արցախյան հարցը որպես Հայկական հարցի մասնակի լուծման օրինակ:

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է կարողանան.

—            Պարզաբանել վերակառուցման քաղաքականության էությունը:

 

12

 

— Վերակառուցման քաղաքականության համատեքստում ներկայացնել ԽՍՀՄ-ի տարածքում ազգային հարցի սրման և տարածքային հինախնդիրների առաջացման օրինակներ:

— Մեկնաբանել ազգերի ինքնորոշման իրավունքի և տարածքային ամբողջականության սկզբունքների էությունը, հիմնավորել սեփական մոտեցումները:

— Ներկայացնել Դարաբաղյան շարժման պատճառները, սկիզբը և ընթացքը. հիմնավորել շարժման արդարացի բնույթը:

— Ներկայացնել Արցախյան հիմնախնդրում ԽՍՀՄ ղեկավարության դիրքորոշումը և թուրքական գործոնի դերը:

— Ներկայացնել ԼՂ-ի անկախության գործընթացը և ԼՂՀ-ի ստեղծման անհրաժեշտությունը:

— Պարզաբանել ԼՂ-ի հիմնահարցի միջազգայնացման գործընթացը և ներկայացնել հիմնախնդրի կարգավորման գործում միջազգային կառույցների գործունեության արդյունքները:

— Ներկայացնել Դարաբաղյան հարցը որպես Հայկական հարցի լուծման նոր փուլի մեկնակետ:

 

ԹԵՄԱ 7. Հայաստանի Երրորդ Հանրապետությունը և Հայկական հարցը

 

 

ՀՀ անկախության հռչակումը: ՀՀՇ վարչակազմը և Հայկական հարցը: Հայկական հարցը և Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը որպես ՀՀ նոր իշխանությունների արտաքին քաղաքականության կարևոր ուղղություն: Հայ- թուրքական հարաբերությունները և Հայկական հարցը: Հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները և ԼՂ հիմնահարցի կարգավորման ուղիների որոնումը: Հայ- վրացական հարաբերությունները և Հայկական հարցը: Իրանի վերաբերմունքը ԼՂ- ի հիմնահարցի և Հայ դատի նկատմամբ: Հայ-ռուսական հարաբերությունները և Հայկական հարցը: ԱՊՀ-ն և Հայկական հարցը: ՀՀ-ի հարաբերությունները ԱՄՆ-ի և Եվրամիության հետ. Հայկական հարցը: Հայկական հարցը և միջազգային հարաբերությունները: Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացը: Թուրքիայի պայքարն ընդդեմ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման: Հայկական հարցի լուծման հեռանկարները: Հայ դատի և Արցախյան ազատամարտի արտացոլումը ժամանակակից գրականության և արվեստի մեջ:

 

Թեմայի ուսումնասիրության արդյունքում սովորողները պետք է իմանան.

 

13

 

—            ՀՀ անկախության գործընթացը:

—            Հայկական            հարցում           ՀՀՇ       վարչակազմի             վարած քաղաքականության մասին:

— Հայկական հարցի լուծման և Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման ուղղությամբ ՀՀ նոր իշխանությունների վարած քաղաքականության մասին:

—       Արդի փուլում     հայ-թուրքական       հարաբերությունների և Հայկական հարցի մասին:

—       Հայ-ադրբեջանական       հարաբերությունների           և    ԼՂ     հիմնահարցի կարգավորման ուղիների մասին:

—       Հայ-վրացական հարաբերությունների և Հայկական հարցի մասին:

—       ԼՂ հիմնահարցի և Հայ դատի նկատմամբ Իրանի վերաբերմունքի մասին:

—       Հայ-ռուսական հարաբերությունների և Հայկական հարցի նկատմամբ Ռուսաստանի վերաբերմունքի մասին:

—       ԱՊՀ-ի և Հայկական հարցի առնչակցության մասին:

—       ՀՀ-ի’ ԱՄՆ-ի և Եվրամիության հետ ունեցած հարաբերությունների և Հայկական հարցի մասին:

—       Միջազգային նոր հարաբերությունները և Հայկական հարցը:

—       Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացը արդի փուլում:

—       Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման դեմ Թուրքիայի վարած քաղաքականության մասին:

—       Հայկական հարցի լուծման հեռանկարների մասին:

 

 

Թեմայի       ուսումնասիրության           արդյունքում         սովորողները         պետք      է կարողանան.

—       Պարզաբանել ՀՀ անկախության գործընթացը:

—       Մեկնաբանել և գնահատել Հայկական հարցում ՀՀՇ վարչակազմի վարած քաղաքականությունը:

— Ներկայացնել Հայկական հարցի լուծման և Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման ուղղությամբ ՀՀ նոր իշխանությունների վարած քաղաքականությունը:

—      Ներկայացնել հայ-թուրքական հարաբերությունները արդի փուլում և Հայկական հարցը:

 

 

 

— Մեկնաբանել հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները և ԼՂ հիմնահարցի կարգավորման ուղիները. տալ Ղարաբաղյան հարցի լուծման սեփական տեսակետը. հիմնավորել այն:

—       Պարզաբանել հայ-վրացական հարաբերությունները արդի փուլում և Հայկական հարցի առնչակցությունը:

—       Պարզաբանել ԼՂ հիմնահարցի և Հայ դատի նկատմամբ Իրանի վերաբերմունքը:

—       Մեկնաբանել        հայ-ռուսական        հարաբերությունները          և    Հայկական հարցի նկատմամբ Ռուսաստանի վերաբերմունքը:

—      Ներկայացնել ԱՊՀ-ի և Հայկական հարցի առնչակցությունը:

—      Ներկայացնել       ՀՀ-ի’     ԱՄՆ-ի     և     Եվրամիության         հետ      ունեցած հարաբերությունները և Հայկական հարցը:

—       Մեկնաբանել Միջազգային նոր հարաբերությունները և Հայկական հարցը:

—      Ներկայացնել      Հայոց      ցեղասպանության         միջազգային        ճանաչման գործընթացը արդի փուլում:

—       Գնահատել Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման դեմ Թուրքիայի վարած քաղաքականությունը:

—       Պարզաբանել      Հայկական       հարցի      լուծման     հեռանկարները.              տալ Հայկական հարցի լուծման սեփական տեսակետը. հիմնավորել այն:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

15

 

Հայկական հարցի թեմատիկ պլանավորում

 

 

 

ԹԵՄԱ ԺԱՄ ՏԵՍԱԿԱՆ ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ
Ներածություն 1 1  
1.     Հայկական հարցի ծագումը և զարգացումը

 

4 3 1
2.     Հայկական հարցի միջազգայնացումը

 

7 6 1
3.     Հայկական հարզը 1918-1940 թթ․ 5 4 1
4.     Հայկական հարցը 1940-1960 ական թթ․ 4 3 1
5.     Հայկական հարցի նոր դրևորումները 4 3 1
6.     Արցախի ազատագրական պայքարը՝ Հայկական հարցի պատմության շրջադարձային փուլ 4 3 1
7.     Հայաստանի Երրորդ Հանրապետությունը և Հայկական հարցը 7 6 1
Ընդամենը 36 29 7
       

 

 

 

 

Պատմության դասավանդման մեթոդիկան միջին մասնագիտական կրթական ծրագիր իրականացնող ուսումնական

հաստատություններում (մեթոդական երաշխավորություններ)

 

 

Սովորողների ճանաչողական կարողությունների զարգացումը

 

 

ճանաչողական կարողությունների զարգացումը, գիտելիքների ձևավորումը և դաս­ տիարակությունը ուսուցման երեք’ իրար հետ կապակցված կողմերն են: Հատկապես’ ուսումնական նյութի ծավալը որոշելիս կարևոր է նկատի ունենալ սովորողների զար­ գացման հետ կապված աշխատանքների անցկացումը, անհրաժեշտ է դաստիարակու­ թյան խնդիրների հատուկ մշակում:

Ըստ Վիգոտսկու և Ռուբինշտեյնի’ ուսուցումն ու դաստիարակությունը չեն հանգեց­ նում զարգացմանը, սակայն այն տեղի է ունենում ուսուցման և դաստիարակության ըն­ թացքում: Երեխան զարգանում է սովորելով:

Պատմության դասավանդման ցանկացած ձև այս կամ այն չափով զարգացնում է սովորողներին: Սակայն զարգացումը պետք է բավարար լինի, հակառակ դեպքում տե­ ղի է ունենում անհամաչափություն սովորողների ճանաչողական ուժերի և ուսումնական աշխատանքի ծավալի մեծացման և բարդացման միջև:

Անձի ճանաչողական հատկությունների (ընկալում, դատողություն, հիշողություն և այլն) դրական փոփոխությունների հետևանքով զարգանում է սովորողի նույն ժամանա­ կում ավելի շատ, շուտ և խորը յուրացման ընդունակությունը: Հետևաբար’ ուսուցումը հանդիսանում է իսկապես զարգացնող, եթե այն ձևավորելով գիտելիքներ և դաստիա- րակելով’ կատարելագործում է անձի ճանաչողական կարողությունները և դա անում է նպատակաուղղված:

Ուսուցումը զարգացնում է դատողությունը, եթե սովորողը ոչ միայն ձեռք է բերում պատմական գիտելիքներ, այլ նաև յուրացնում է այդ գիտելիքները ձեռք բերելու միջոց­ ները (սովորում է սովորել): Օրինակ’ եթե դասախոսը միայն հաղորդում է, որ կապիտա­ լիստական արտադրությունը ավատատիրականից առաջադիմական է, դա քիչ է զար­ գացնում սովորողին, այս գնահատականը ներկայացնում է ուրիշի մտածողական գոր­ ծունեության արդյունքը, որի մեխանիզմը սովորողների համար մնում է անծանոթ: Անհ­ րաժեշտ է սովորողներին սովորեցնել ինքնուրույն գնահատել արտադրության ձևերը, իսկ դրա համար նրանց պետք է հաղորդել համապատասխան գիտելիքներ վերլուծու­ թյան, համեմատության մասին:

 

 

 

17

 

Սովորողների ճանաչողական գործունեությունը

 

 

Պատմական գիտելիքների յուրացումն իրականացվում է սովորողների բազմակող­ մանի, ակտիվ և ստեղծագործական գործունեության ընթացքում:

Պատմության ուսումնական ճանաչողության հիմքում ընկած են զգացմունքները և ընկալումները, մեծ մասամբ’ տեսողական և լսողական: Պատմական իրադարձություն­ ների, երևույթների մասին գիտելիքները վերցվում են տեղեկատվական տարբեր աղբ­ յուրներից: Տեղեկության ստացումը ոչ միայն պարտադիր է, այլև հանդիսանում է ու­ սումնական ճանաչողական գործունեության սկզբնական փուլը: Պատմության ուսուց­ ման ճանաչողության մեջ մեծ տեղ են գրավում առարկայական և պատկերավոր (ար­ տահայտչական) զննականությունը, քարտեզները, փաստաթղթերը: Մեծ է նաև նկարագ­ րության և պատմելու դերը:

Սովորողների կողմից փաստական գիտելիքների յուրացման ընթացքը չի կարող անջատվել դրա ըմբռնումից. դա գիտելիքների ուղղակի փոխանցում չէ, որի ընթացքում ակտիվ է միայն դասախոսը: Պատմական փաստերի էությունը կարող է գիտակցաբար յուրացվել միայն սովորողների մտագործունեության ընթացքում:

Իրենց բնույթով տարբեր գիտելիքները ձևավորման ընթացքում սերտորեն «համա­ գործակցում են» իրար հետ: Հասկացությունների ձևավորումը հենվում է փաստերի, կոնկրետ պատկերների իմացության վրա:

Պատմության ճանաչողության ընթացքում սովորողի միտքը շարժվում է կոնկրետից դեպի ընդհանրացնողը, ընդհանրացնողից’ կրկին դեպի կոնկրետ, բայց հասկացություն­ ների գիտակցման ավելի բարձր մակարդակով: Այդ հիմքի վրա յուրացվում են նոր փաս­ տեր, իսկ նախորդները վերաիմաստավորվում են: Դա սովորողների մտավոր զարգաց­ ման և պատմական գիտելիքների մակարդակի բարձրացումն է:

Ուսուցման ընթացքում բարձրանում է սովորողների’ պատմության ուսանելիությու­ նը: Ուսանելիության տակ հոգեբանությունն ու մանկավարժությունը հասկանում են սովորողի կողմից գիտելիքները յուրացնելու ունակությունը: Ուսանելիությունը կախ­ ված է մարդու ընդհանուր զարգացածությունից, գիտելիքների պաշարից և համակարգ- վածությունից, ճանաչողական գործունեության միջոցների տիրապետումից:

 

 

 

 

 

 

 

18

 

ՄԵԹՈԴՆԵՐ, ՀՆԱՐՆԵՐ, ՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ուսուցման մեթոդները և դրանց դասակարգումը

 

 

ա) Պատմական նյութի դասավանդման մեթոդների առանձնահատկությունները

Պատմության ուսուցումը չի կարելի կազմակերպել և անցկացնել առանց ուսուցման մեթոդների: Ուսուցման մեթոդները ուսումնական նյութի կազմակերպման և ուսուցման ընթացքում դասախոսի և սովորողի համատեղ գործունեության միջոց են:

Մեթոդը ճանապարհ է, որով դասախոսը սովորողին տանում է անգիտությունից դե­ պի գիտելիք, անկարողությունից դեպի կարողություն, նրա մտավոր ուժերի զարգաց­ ման ուղի: Մեթոդները պատասխանում են ինչպե՞ս սովորեցնել հարցին: Ցանկացած ու­ սուցման մեթոդ ենթադրում է նպատակ և գործողությունների համակարգ, դրան հասնե­ լու ուսումնական միջոցներ, ծրագրված արդյունք: Դասավանդման մեթոդի սուբյեկտը և օբյեկտը սովորողն է:

Շատ հազվադեպ է պատահում որևիցե մեթոդի մաքուր կիրառումը:

Վերջին տասնամյակներում պատմության մեթոդիկայում մշակվել և կիրառվում են ուսուցման նոր մեթոդներ: Ներկա փուլում ուսումնական հաստատություններին պետք են ճանաչողական ակտիվությունն ու  ստեղծագործական կարողությունները, հետևապես նաև’ տեսական մտածողությունը: Բացի դրանից’ մեթոդները ուսուցմանը պետք է տան զարգացնող բնույթ:

Եվ հաշվի առնելով այս անհետաձգելի խնդիրները’ մի շարք դիդակտիկներ սկսեցին որոնել ուսուցման առավել արդյունավետ մեթոդներ: Պ. Ս. Լեյբենգրուբը պատմության ուսուցման մեթոդները դասակարգել է ըստ ուսուցման նպատակների, տրամաբանական կատեգորիաների, սովորողների գիտելիքներ ձեռք բերելու միջոցների, դասախոսի և սովորողների ուսումնական գործունեության բնույթի:

Դիդակտիկներ Մ. Ն. Սկատկինը և Ի. Յա. Լերները, որպես արդյունավետ մեթոդներ, առաջարկեցին բացատրական-ցուցադրական, ռեպրոդուկտիվ (վերարտադրական), մասնակի-որոնողական և հետազոտական մեթոդներ: Դանիլովը և Եսիպովը առաջար­ կեցին նոր գիտելիքների ձեռքբերման գործում հմտություններ և կարողություններ մշա­ կող, ստուգող և գնահատող մեթոդներ: Մահմուտովը կարևորեց գիտելիքներն արթնաց­ նող ու համախմբող, հրահանգչական, պրոբլեմային շարադրանքի, էվրիստիկական զրույցի, հետազոտական մեթոդները: Սակայն դրանցից ո՞ր համակարգը պետք է համա­ րել ավելի արդյունավետ: Չի կարելի մեթոդների որևէ համակարգ համընդհանուր դարձ­ նել: Ավելի ճիշտ կլինի մեթոդների համակարգը զուգակցել իրար: Պատմության

 

 

19

 

դասախոսի խնդիրն է դասավանդելիս կիրառել ժամանակակից  առաջավոր մեթոդներն ու հնարները:

Պատմության դասավանդման հաջողության կարևոր պայմաններից մեկը մեթոդի ճիշտ ընտրությունն է:

Ինչպես մյուս առարկաների, այնպես էլ պատմության ուսուցման մեջ մեթոդների ընտրության հարցը մանկավարժական բարդ խնդիր է, որի ճիշտ լուծումից է կախված դասի և ուսուցման արդյունավետությունը:

 

բ) Մեթոդների դասակարգումը

Ընդունելի է մեթոդների այն դասակարգումը, որը հաշվի է առնում սովորողների գի­ տելիքների աղբյուրը և նրանց գործունեության բնույթը: Այդ դասակարգմամբ ընդհա­ նուր դիդակտիկայում մեթոդները բաժանվում են 4 հիմնական խմբի: Այս դասակարգու­ մը առաջարկել է Վագինը, իսկ կատարելագործել’ Գորան:

Առաջինը խոսքային մեթոդն է որի մեջ մտնում են բանավոր շարադրանքի մեթոդը’ իր տեսակներով և տարատեսակներով. զրույցի մեթոդը, տպագրված նյութերի, գրքերի և դասագրքերի վրա տարվող աշխատանքի մեթոդը: Խոսքը հաղորդակցվելու հնագույն միջոց է: Սոցիոլոգ Վիլբուր Շրամմը հաշվել է, որ 500 000 տարի պահանջվեց մարդուց բանավոր խոսքից գրավորին անցնելու համար, 5 հազար’ ձեռագրից’ տպագիր դազգա­ հին և 500 տարի տպագրական դազգահից’ հեռուստատեսությանը:

Խոսքը բնորոշ է և’ բանավոր խոսքին, և’ գրավոր տեքստերին: Ուստի ուսուցման այդ միջոցը բաժանվում է բանավոր և տպագիր-խոսքայինի:

Երկրորդը զննականությունն է՝ դրանք բոլոր տեսակի դիտումները, ցուցադրումները, էքսկուրսիաներն են:

Երրորդը գործնական աշխատանքի մեթոդն է երբ տրվում են տարբեր տիպի գրավոր աշխատանքներ, տրամադրեր, գրաֆիկական աշխատանքներ, վարժություններ և այլն:

Չորրորդը սովորողների ինքնուրույն աշխատանքի մեթոդն է ինքնուրույն աշխա­ տանք դասարանում, արտադասարանական աշխատանքի ժամանակ, տանը’ դասագր­ քով, սկզբնաղբյուրներով, ուսումնական պիտույքներով աշխատելիս և այլն:

Այս չորս խումբ մեթոդները կիրառելիս պետք է հաշվի առնել պատմության դասա­ վանդման առանձնահատկությունները և պարզել, թե դրանք որքանով են համապա­ տասխանում նրա ուսուցման խնդիրներին: Օրինակ’ եթե դասախոսը կազմակերպում է պատմական փաստաթղթերի կամ վավերագրական նյութերի վրա աշխատանք, որը են­ թադրում է սովորողի ինքնուրույնություն, նպատակահարմար է կիրառել զրույցի մեթո­ դը:

 

20

 

Մի այլ դեպքում, ասենք, եթե սովորողներին հանձնարարվում է դասագրքում զե­ տեղված նկարի բովանդակության վերլուծություն, պետք է դիմել զննականությանը: Իբրև տնային ինքնուրույն աշխատանք’ կարելի է հանձնարարել նկարի կամ պատմա­ կան նյութի շուրջ գրել շարադրություն:

Եթե անհրաժեշտ է սովորողներին ծանոթացնել նախնադարյան աշխատանքային գործիքներին (քար), դասախոսը դասարան է բերում դրանք, գրատախտակի վրա անում զանազան գծագրեր, այս դեպքում նա դարձյալ դիմում է զննականությանը: Իսկ եթե պետք է ծանոթացնել որևէ ապստամբության ընթացքին, դասախոսը դիմում է խոսքային մեթոդին’ վառ, պատկերավոր պատմելուն և պատմական փաստերի հիման վրա սովորողներին մղում է ինքնուրույն եզրահանգումների’ օգտագործելով ամրապնդող զրույցի մեթոդը:

 

գ) Հնարներիբազմազանությունը

Մեթոդի բաղկացուցիչ մասն են հնարները:

Հնարը մեթոդի տարրն է կամ նրա մասնակի դրսևորումը: Հնար ասելով հասկանում ենք առարկաների հետ գործողությունը, ինչպես նաև խոսքային կամ գրավոր-գծագրա- յին գործողությունները: Հնարը կարելի է տեսնել կամ լսել: Այսպիսով’ մեթոդական հնարները կոնկրետ խնդրի լուծմանն ուղղված գործողություններ են: Ուսուցման ժամա­ նակ մեթոդը կարող է ունենալ բազմազան կիրառական հնարներ: Օրինակ’ պատմելու մեթոդի ժամանակ կարող ենք կիրառել գրատախտակն օգտագործելու, նկարներ ցու­ ցադրելու հնարները: Հնարավոր է, որ միևնույն հնարը հանդես գա տարբեր մեթոդներ կիրառելիս: Բացի այդ’ դասավանդելիս հնարը կարող է հանդես գալ որպես մեթոդ: Օրի­ նակ’ կինոդասերի ժամանակ ցուցադրումը դառնում է մեթոդ, իսկ պատմելը’ հնար:

 

դ) Ուսուցման ձևերը

Մեթոդների ընտրության ժամանակ միշտ պետք է հաշվի առնել սովորողների տարի­ քային և հոգեբանական առանձնահատկությունները, գիտելիքների մակարդակը: Այս­ պես, եթե ցածր դասարանում (6-րդ) դասախոսի շարադրանքը չի կարող երկար տևել (10-15 րոպե), ապա բարձր դասարաններում (10-12-րդ) դրան կարելի է մի ամբողջ ժամ տրամադրել:

Պատմության ուսուցման խոսքային մեթոդում իր ծանրակշիռ տեղն ունի բանավոր շարադրանքը’ դասախոսի պատմելը, որը երբեմն բարձր դասարաններում ստանում է դպրոցական դասախոսության բնույթ: Բանավոր շարադրանքն ունի մի շարք տարատե­ սակներ’ բացատրություն կամ պարզաբանում, վերլուծում, պատմողական-նկարագրա- կան, համառոտ, բնութագրական, դատողական, հուզական պատմելը և այլն:

 

21

 

Խոսքային մեթոդների շարքում մեծ է զրույցի մեթոդի դերը: Չէ որ զրույցի միջոցով սովորողները մասնակից են դառնում ուսումնասիրվող փաստերի և երևույթների վերլու­ ծությանը:

Մեծ է հատկապես էվրիստիկական զրույցի կիրառման նշանակությունը սովորողնե­ րի մտածողական ունակությունների զարգացման գործում: Այն սովորողների առջև դնում է «ինչո՞ւ», «ինչպե՞ս» հարցերը և նպաստում է ինքնուրույն մտածողության զար­ գացմանը:

Ընդհանրապես, զրույցի մեթոդն ունի այն առավելությունը, որ կիրառվում է բոլոր դասարաններում, դասի բոլոր փուլերում, ինչպես հարցում-կրկնության, այնպես էլ ստուգման և ամփոփման ժամանակ:

Պատմություն առարկայի ուսուցման ընթացքում հոգեբանական հնարների ճիշտ կիրառումը վարժեցնում է սովորողների հիշողությունն ու երևակայությունը, շարժում նրանց հետաքրքրությունները, հարստացնում սովորողների միտքն ու խոսքը:

Հոգեբանական հնարների օգնությամբ զարգանում են դպրոցականների հոգեկան գործընթացները’ զգայությունները, ըմբռնումը, հիշողությունը, երևակայությունը, մտա­ ծողությունը, խոսքը, զգացմունքներն ու կամքը:

 

Մեթոդների ներկայացման օրինակներ ա. Պատմական փոփոխությունների շրջանը

Փոփոխությունների շրջանը հիանալի ռազմավարություն է’ պատմության դասերի ժամանակ դասագիրքը կամ ընթերցանության նյութերը ներկայացնելիս: Այս ռազմավա­ րության կիրառումը ներառում է ստորև բերված քայլերը.

1. Ընտրել մի քանի ժամանակաշրջան, որոնք պետք է ընդգկվեն մի դասի մեջ: Ուղեղային գրոհի միջոցով սովորողներին հարցրեք, թե իրենց կարծիքով յուրաքանչյուր պատմական ժամանակաշրջանում ով կարող է պատկերված լինել: Նրանց ուշադրութ­ յունը հրավիրեք այն բանի վրա, որ հարկավոր է մտածել մարդկանց խմբերի և ոչ թե ան­ հատների մասին:

2. Ցուցապաստառի վրա ներկայացրեք պատմական փոփոխությունների շրջանը: Քննարկման ընթացքում նշեք, որ պատմությունը հակված է կենտրոնանալու այն մարդկանց վրա, ովքեր փորձում են լուծել փոփոխությունների հետևանքով առա­ ջացած հիմնախնդիրները: Դասագրքի նյութից սովորողներին ներկայացվում են փաս­ տեր պարունակող մանրամասներ’ օգնելու, որ հասկանան այս կամ այն պատմական շրջանի խնդիրները և դրանց լուծման համար ձեռնարկված միջոցները: Ընդգծեք փոփո­

 

22

 

խության այն կարգերը (կատեգորիաները), որոնք ավելի հաճախ են հանդիպում պատ­ մական տեքստերում:

• Բնակչությունը’ աշխարհագրական տվյալ տարածքի բնակչության աճը կամ նվազումը, կառուցվածքային փոփոխությունները’ կապված այնպիսի գործոնների հետ, ինչպիսիք են տարիքային տեղաբաշխումը կամ էթնիկական կազմը:

• Տեխնոլոգիան’ նոր հայտնագործությունները կամ նորարարությունները, որոնք ազդում են հասարակության մեջ տեղի ունեցող երևույթների վրա:

• Միջավայրը’ փոփոխություններ տարածաշրջանի ֆիզիկական աշխարհագրութ­ յան կամ կլիմայական պայմանների մեջ:

• Տնտեսական’ փոփոխություններ մարդկանց ամենօրյա կյանքում և կենսապայ­ մանների մեջ:

• Քաղաքական’ փոփոխություններ կառավարության ձևի, առաջնորդների էության, ընտրությունների, օրենքների մեջ, դատական վճիռների, դաշնագրերի և պատերազմնե­ րի հետևանքով:

• Համոզմունքներ’ փոփոխություններ մարդկանց համոզմունքների կամ հավատա­ լիքների մեջ, ներառյալ’ կրոնական հավատալիքները, գաղափարները, տեսակետներն ու արժեքները:

3. Ուսանողներին հանձնարարեք որէև ձեռնարկից կարդալ մի գլուխ և ասեք, որ ուշադիր ծանոթանան նյութին’ մարդկանց խումբը որոշելու համար: Այս գործողութ­ յան համար որպես բարձրաձայն մտածելու օրինակներ ներկայացրեք վերնադիրը, խո­ րագիրը և ենթավերնագրերը, գլխի նպատակները, դրանք նախօրոք կազմակերպող գործոնները, սկզբնաղբյուրներից վերցված հատվածները, նկարներն ու աղյուսակները: Ուսանողների հետ որոշեք, թե ովքեր են տվյալ գլխում հանդես եկող կենտրոնական գործող անձինք: Ո՞վ է պատկերված գլխում: Այս փուլում դեռևս անհատ անձնանց ա­ նուններ մի ընտրեք, բայց խնդրեք սովորողներին’ ընդհանրացնել այն մարդկանց խմբե­ րը, որոնք ընդգրկված կլինեն այս գործողությունների մեջ:

4. Սովորողներին հանձնարարեք շարունակել գլխի ուսումնասիրությունը’ փնտրելու խնդիրների լուծման համար անհրաժեշտ այն բանալիները, որոնց հետ խում­ բը կարող է առնչություն ունենալ:

5. Սովորողներին խնդրեք կարդալ, հանձնարարեք աշխատել իրենց զույգի հետ և լրացնել «Պատմական փոփոխությունների շրջանի» գրաֆիկական կազմակերպ- չի դատարկ բլանկը: Հանձնարարեք նրանց’ տեքստից ընտրել յուրաքանչյուր խմբի հա­ մար նկարագրական այն տեղեկությունները, որոնք կարող են փոփոխությունների տե­ ղիք տալ: Խնդրեք պարզել, թե իրենց խնդիրները լուծելու համար յուրաքանչյուր խումբ ինչ գործողություններ է ձեռնարկել:

23

 

6.                       Սովորողների հետ քննարկեք, թե ինչպես են փոփոխությունները տարբեր ձեևերով ազդում մարդկանց վրա:

 

Խումբ (՞)                                                              Խումբ (՞)                                               Խումբ (՞)

 

Ինչպիսի՞ հիմնախնդիրների էին                     Ինչպիսի՞ հիմնախնդիրների էին Ինչպիսի՞ հիմնախնդիրների հանդիպում նրանք                                     հանդիպում նրանք                  էին հանդիպում նրանք

 

 

Ո՞ր փոփոխություններն առաջ                 Ո՞ր փոփոխություններն առաջ                 Ո՞ր փոփոխություններն բերեցին այդ հիմնախնդիրները                   բերեցին այդ հիմնախնդիրները                             առաջ բերեցին այդ

հիմնախնդիրները

 

Ի՞նչ արեցին նրանք’ հիմնա­                        Ի՞նչ արեցին նրանք’ հիմնա­                          Ի՞նչ արեցին նրանք’ խնդիրները լուծելու համար                       խնդիրները լուծելու համար             հիմնախնդիրները լուծելու

համար

 

 

 

 

բ. Պատմական հիշողության օղակներ

 

«Պատմական հիշողության օղակներ» ռազմավարությունը (8ս6հ!, 1998) գաղափա­ րի քարտեզագրման ձևերից է, որով շեշտադրվում են պատմության մեջ խնդիր/լուծում հարաբերությունները: Այս ռազմավարության կիրառումը ներառում է հետևյալ քայլերը.

1. Սովորողների ուշադրությունը հրավիրեք այն հանգամանքի վրա, որ պատմութ­ յունը ոչ թե մեկուսացված փաստերի հավաքածու է, այլ ներկայացնում է պատմություն­ ներ’ տարբեր հիմնախնդիրների և փոփոխությունների հետ առնչվող մարդկանց խմբերի մասին: Սովորողներին հանձնարեք վերլուծել իրենց երկրի պատմության գլխավոր ժա­ մանակաշրջանները կամ փաստերը’ ըստ խնդիր/լուծում տեքստային շրջանակի: Ո՞րն է հիմնական դրույթը: Ինչպե՞ս է այն առնչվում գլխում քննարկվող խնդիրների հետ: Ի՞նչ — գործ ունի այն տվյալ խնդիրների լուծման հետ: Ինչպե՞ս է այն կապված գլխում ընդգծ­ ված խնդիրների հետ:

2. Սովորողներին հանձնարեք’ իրենց կարդացած հատվածից պարզել, թե որոնք են հիմնական ժամանակաշրջանները կամ փաստերը:

3. Սովորողներին հանձնարարեք աշխատել զույգերով և նշված ժամանակաշր­ ջանների համար նկարել սեփական «Պատմական հիշողության օղակները»: Ավարտե­ լուց հետո ցանկացողներին առաջարկեք’ ամբողջ դասարանին հաղորդակից դարձնել

24

 

 

 

 

     
     
     
     

 

իրենց գրածին: Այս առաջադրանքի բաղկացուցիչ մասերից մեկն էլ սա է. սովորողները հասկանում են, որ ձեռքի տակ չունեն անհրաժեշտ ամբողջ տեղեկատվությունը’ բոլոր ժամանակաշրջաններն ու փաստերը օղակների չորս մասերում գրելու համար: Այս ռազ­ մավարությունը գործնականում կիրառելուց հետո սովորողներին կարելի է հանձնարա- րել նոր նյութը յուրացնելու ընթացքում ինքնուրույն ստեղծել հիշողության օղակներ: Դասավանդվող գլխի վերաբերյալ հիշողության մի քանի օղակներ լրացնելու ընթաց­ քում նրանք կսկսեն հասկանալ հիմնական ժամանակաշրջանների միջև գոյություն ու­ նեցող փոխկապակցված հարաբերությունները:

 

Պատմական հիշողության օղակներ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Գ ն ա հ ա տ վ ո ղ բ ա ն ա վ ե ճ

 

Գնահատվող բանավեճը նման է խճանկարի, որի յուրաքանչյուր մասնիկը ամբողջի անբաժանելի մասն է: Ոչ մի սովորող չի կարող գերիշխել բանավեճում, քանի որ ցանկացած ելույթի համար ժամանակը խիստ սահմանափակ է (5-15 վայրկյան) և միայն խմբի անդամների բոլոր կարծիքները միասին կարող են քննարկվող թեմայի հստակ պատկերը կազմել:

Գնահատվող բանավեճը կարելի է համեմատել «ընկերական հանդիպման» հետ: Այդպիսի  հանդիպումներում կարծիքների և տեղեկությունների փոխանակումը շատ

 

25

 

անկեղծ է, քանզի ոչ ոք հսկողություն չի իրականացնում, որպեսզի մի քանի րոպեից արտահայտի տվյալ թեմայի վերաբերյալ «միակ ճշմարիտ» տեսակետը: Գնահատվող բանավեճի, ինչպես և փոքր խմբերով հանդիպման դեպքում, մասնակիցները ձգտում են բանավեճին ներգրավել բոլորին’ ինքնաբուխ կերպով հայտնելով իրենց կարծիքն ու ունեցած տեղեկությունը:

Դասի ժամանակ դասխոսը հաճախ գերիշխող դիրք ունի: Գնահատվող բանավեճի դեպքում սովորողներին հնարավորություն է տրվում զրուցել ընկերների հետ, լսել, թե նրանք ինչ են մտածում:

 

Ը ն թ ա ց ք ը

Բանավեճի 6-8 մասնակիցներ շրջանաձև նստում են դասարանի կենտրոնում, իսկ մյուսները դասախոսի հետ միասին տեղավորվում են նրանց շուրջը և լսում: Դասախոսը միավորներ է տալիս մասնակիցներից յուրաքանչյուրին’ բանավեճում ունեցած ներդրման համար: Բանավեճը տևում է 8-20 րոպե’ կախված թեմայից և սովորողների տարիքից: Թեմայից չշեղվելու համար բանավեճի մասնակիցներն առաջնորդվում են նախապես կազմված պլանով:

 

Գնա հատվող    բ ա ն ա վ ե ճ ի        հ ի մ ն ա կ ա ն        կ ա ն ո ն ը

Բանավեճի ընթացքում վարքագծի ցանկացած տեսակ արժանանում է խրա­ խուսական կամ տուգանային միավորների, որոնք գրանցվում են գնահատման թերթիկում (տես’ վերջում):

Ուսուցիչը խրախուսական միավորներ է տալիս’

•                        քննարկվող հիմնահարցի նկատմամբ որոշակի դիրքորոշում ունենա­ լու, այլ խոսքով’ սովորողի «կողմնորոշման» համար,

•                        փաստերի վրա հիմնված կամ ուսումնասիրության ընթացքում ձեռք բերված տեղեկատվության տրամադրման համար,

•                        թեմային հավատարիմ մնալու (թեմայից չշեղվելու) համար,

•                        մեկ ուրիշ սովորողի’ բանավեճի մեջ ներգրավելու համար:

Վերջին կետը ապահովում է մասնակիցների ակտիվությունը և կանխում բանավեճում սովորողների մի մասի մենաշնորհային դիրքը:

Սովորողները կարող են խրախուսական միավորներ ստանալ նաև ճշգրտող հարցերի և բանավեճը առաջ տանելու համար: Լսելու կարողության զարգացմանը նպաստում է միավորներ ստանալը քաղաքավարի վերաբերմունքի և ուշադրության համար այն դեպքում, երբ ինչ-որ մեկի պատասխանը հեռու է նախապես սահմանված թեմայից կամ էական չէ բանավեճի համար: Խրախուսական միավորներ կարելի է տալ

 

26

 

նաև համեմատություն անցկացնելու համար, ինչը վկայում է մտածողության բարձր մակարդակի մասին և նպաստում բանավեճի զարգացմանը:

Տուգանային միավորներ կարելի է տալ

ընդհատելու,

• բանավեճի անցկացմանը խոչընդոտելու,

• մենաշնորհային դիրքի ձգտելու,

• անձի դեմ ուղղված (անձնական բնույթի) ելույթի,

• ոչ էական դիտողություններ անելու համար:

Գնահատվող բանավեճը սովորողներին մեծ բավականություն է պատճառում, հատկապես երբ սովորողները ներողություն են խնդրում որևէ մեկի խոսքն ընդհատելու համար: Սովորողը միավորներ չի կորցնում այն դեպքում, երբ քաղաքավարությամբ նահանջում է (դուրս է գալիս քննարկումից): Լուրջ թերություն է համարվում բանավեճը մենաշնորհելու ձգտումը, քանի որ մյուսները զրկվում են քննարկմանը մասնակցելու և հետևաբար’ միավորներ վաստակելու հնարավորությունից: Ոչ էական դիտողությունները տուգանային միավորների են արժանանում’ անկախ այն բանից, թե մասնակիցներից որևէ մեկը մատնանշել է դա, թե ոչ: Իբրև ոչ էական դիտողություն են որակվում բանավեճի ընթացքում արդեն օգտագործված տեղեկատվության կրկնումը և թեմային չառնչվող դիտարկումները:

Տուգանային միավորների օգնությամբ դասախոսը կարող է կարգուկանոն պահպանել և սրել բանավեճին ներկա սովորողների ուշադրությունը: Դասախոսը հաղորդում է նրանց, որ բանավեճի սկզբից սկսած նրանք կարող են տուգանային միավորներ ստանալ’ առանց լրացուցիչ զգուշացման: Այդ միավորները հանվում են տվյալ սովորողի ստացած միավորների ընդհանուր գումարից: Բանավեճի ավարտից հետո դասխոսը հաշվում է սովորողների ստացած միավորները:

 

Ինչպես հաղթահարել գնահատման դժվարությունները

Միավորներ դնելը բանավեճի ընթացքում մի մարդու համար առաջին հայացքից կարող է դժվարին գործ թվալ, բայց իրականում այն բավական հեշտ է:

Սովորողներին          բանավիճային           խմբերում        բաժանելուց          հետո       պետք        է նախապատրաստել նրանց համար գնահատման թերթիկներ:

Վարքագծի ցանկացած տեսակի համար Ա, Բ, Գ, Դ, Ե սյունակներում պետք է գրել խմբի անդամների անունները: Ամեն անգամ, երբ սովորողները որոշակի բնույթի վարքագիծ են դրսևորում, պետք է նրանց անվան դիմաց նշան դնել:

Հավանաբար    գնահատվող բանավեճին          հատուկ     է սուբյեկտիվիզմը,   բայց         այն ավելին     չէ,     քան     գրավոր      աշխատանքների        գնահատման       դեպքում:      Գնահատվող

 

27

 

բանավեճը կիրառած դասախոսները հաստատում են, որ միավորներ տալը սովորաբար արդարացի է լինում: Ընդ որում, նրանք արագորեն գիտակցում են, որ համապատասխան քանակի միավորներ դնելու համար հաճախ բավարար է լինում նաև պատասխանի սկիզբը: Այսպես, երբ լսվում էր’ «Կարծում եմ, որ…», «Իմ կարծիքով, դա…», «Եթե դա ինձանից կախված լիներ…», դա արդեն պարզորոշ վկայում է, որ սովորողը որոշակի վերաբերմունք ունի հիմնահարցի նկատմամբ: Փաստերի վրա հիմնված տեղեկատվության օրինակներ են (արժանանում է 2 միավորի) անունները, փաստական այլ տվյալները’ վերցված դասագրքից կամ տեղեկատվական այլ աղբյուրներից:

Բանավեճում ունեցած ցանկացած ներդրման համար սովորողը միավորներ է ստանում միայն մի կատեգորիայի գնահատման թերթիկում. նույնիսկ եթե անգիր արտասանում է 3 փաստ միաժամանակ, ստանում է միայն 2 միավոր: Բացառություն է կազմում միայն լրացուցիչ խրախուսանքը (1 միավոր)’ մեկ ուրիշին բանավեճի մեջ ներգրավելու համար:

Քանի որ դասխոսը չպետք է ընդհատի բանավեճի ընթացքը, ցանկալի է, որ նա քննարկման ընթացքում իր համար որոշ նշումներ անի և բացատրություն տա բանավեճի ավարտից հետո: Այսպես, կարող են լինել փաստերի սխալ ներկայացում, որոշակի հասկացություններ, որոնք պետք է առանձնացնել և պնդումներ, որոնք պետք է քննարկել ամբողջ դասարանով: Բանավեճի ավարտից հետո դասախոսը պետք է ամփոփի ինչպես բանավեճի ընթացքը, այնպես էլ այնտեղ հնչած փաստերն ու ներկայացված գաղափարները:

Բանավեճի ավարտից հետո սովորողները պետք է իմանան, թե քանի միավոր են ստացել: Նրանցից յուրաքանչյուրը կարող է իր համար գնահատման առանձին ամփոփաթերթ ստանալ: Դրա համար պետք է նախապատրաստել համապատասխան թվով թերթիկներ, որտեղ նշվում են ոչ միայն յուրաքանչյուրի ստացած միավորները, այլև ընդհանուր դիտողություններն ու, անհրաժեշտության դեպքում, համապատասխան գնահատման բացատրությունները:

Թերթիկներ լրացնելն ավելի քիչ ժամանակ է պահանջում, քան տվյալ թեմայով գրավոր աշխատանք ստուգելը: Պետք է սովորողներին նախապես զգուշացնել, որ նրանք կրկնության հնարավորություն չունեն, և դասախոսի նշանակած միավորները պետք է ընդունել որպես վերջնական արդյունք:

Դասախոսից բացի’ գնահատման գործընթացին կարող են մասնակից դառնալ նաև սովորողները: Այս դեպքում պետք է լրացուցիչ ջանքեր գործադրել’ գնահատման անաչառությունն ապահովելու համար:

 

 

28

 

Գնահատվող     բանավեճի       շնորհիվ      սովորողը       ձեռք     է  բերում      ուրիշների       հետ հաղորդակցվելու և դիմացինին ճիշտ հասկանալու կարողություններ:

 

գ .    ԱՇԽԱՏԱՆՔ   Ս Կ Զ Բ Ն Ա ՂԲ ՅՈ Ւ ՐԻ    Հ Ե Տ

 

Սկզբնաղբյուրներ են համարվում նամակները, լուսանկարները, նկարները, թերթային կամ գիտական հոդվածները, իրերը, պատմական, իրավական փաստա­ թղթերը, գրական ստեղծագործությունները և այլն: Երկրորդային աղբյուրները սկզբնաղբյուրների վրա հիմնվող գրքերն են, հոդվածները: Օրինակ’ դպրոցական դասագիրքը երկրորդային աղբյուր է: Բայց դասագրքում կարող են ներառվել սկզբնաղբյուրներ:

Սկզբնաղբյուրների հետ աշխատանքը կարևոր միջոց է ուսումնական գործընթացը ավելի արդյունավետ ու հետաքրքիր դարձնելու տեսանկյունից: Սկզբնաղբյուրներում մշտապես     առկա                          են                  տարաձայնություններ,             հակասություններ                 տարբեր իրադարձությունների         ու    խնդիրների      շուրջ:    Այդ    հանգամանքը սկզբնաղբյուրները դարձնում      է կրթության  գործընթացը         խթանող միջոց:          Մասնավորապես, սկզբնաղ­ բյուրների      հետ աշխատանքը         հնարավորություն     է տալիս սովորողներին        ոչ միայն տեղեկացնել      հակասությունների       և      տարաձայնությունների      մասին, այլև          նրանց մասնակից դարձնել դրանց քննարկմանը: Մասնակից դառնալով այդ բանավեճերին’ սովորողները                      հնարավորություն են   ստանում    ավելի         անմիջականորեն և ամբող­ ջականորեն պատկերացնել քննարկվող նյութը: Սկզբնաղբյուրները կարևոր դեր ունեն սովորողների գիտելիքները, հմտություները, վերլուծական կարողությունները զարգացնելու գործում: Սովորողները հնարավորություն են ստանում, ուղղակիորեն առնչվելով նյութին, զարգացնել զարմանալու ունակությունը, քննադատական մտածողությունը, հարցադրումներ անելու, բացատրելու և մեկնաբանելու կարողությունը: Սկզբնաղբյուրները հետաքրքիր գաղափարների շտեմարան են, որոնք ինքնուրույն ու ստեղծագործական մտածողությունը զարգացնող կարևոր գործիքներ են: Սկզբնաղբյուրների նյութերը կաղապարված, ադապտացված չեն: Սկզբնաղբյուրները կարող են ծառայել որպես դասագիրքը լրացնող միջոցներ: Դրանք զարգացնում են ինքնուրույն հետազոտական աշխատանք կատարելու հմտությունը: Շատ հաճախ դասագրքերը մատուցում են պատրաստի գիտելիք: Ու քանի որ մեր կրթական համակարգում դասագիրքն ունի «սուրբ գրքի» կարգավիճակ, սովորողներին շատ քիչ հնարավորություն է տրվում հետազոտական աշխատանք կատարելու: Սկզբնաղբյուրների հետ աշխատանքը կարևոր միջոց է դասագրքերին այլընտրանք ունենալու, դրանց լրացնելու իմաստներով:

 

29

 

Սկզբնաղբյուրների հետ աշխատանքը փայլուն հնարավորություն է միջառար- կայական կապերը զարգացնելու տեսանկյունից: Նկարները, ֆիլմերը, գրական աղբյուրները, պատմական և իրավական փաստաթղթերը ինտեգրատիվ գիտելիքներ հաղորդելու և հիմնարար քաղաքացիական հմտություններ ձևավորելու ազդեցիկ միջոցներ են:

 

 

 

Սկզբնաղբյուրների օգտագործումը ուսումնական գործընթացում

 

1. Ընտրության չափանիշները

 

 

Սկզբնաղբյուրները ուսուցման գործընթացում արդյունավետ օտագործելու համար շատ կարևոր է ընտրության չափանիշներ սահմանելը:

Սկզբնաղբյուրների ընտրության չափանիշներ են համարվում.

— Հետաքրքրության աստիճանը֊ Արդյո՞ք ընտրված սկզբնաղբյուրները սովորողների հետաքրքրությունների շրջանակում են: Որքանո՞վ են այդ սկզբնաղբյուրները հետաքրքիր, կարևոր, օգտակար, ուսումնասիրվող նյութին համապատասխան:

— Սկզբնաղբյուրի բարդության աստիճանը֊ Որքանո՞վ է սկզբնաղբյուրի բարդության աստիճանը համապատասխանում սովորողների կարողություններին: Ի՞նչ օգտակար նյութեր կարելի է տալ սովորողներին սկզբնաղբյուրը հեշտությամբ յուրացնելու համար, օրինակ, բառարան, մանրամասներ սկզբնաղբյուրի համատեքստի, ստեղծման նախապատմության մասին:

 

— Ծավալը֊ Ի՞նչ ծավալ ունի աղբյուրը: Ո՞ր հատվածը պետք է ընտրել սկզբնաղբյուրի հիմնական գաղափարները հաղորդելու համար:

 

— Տեսակետների բազմազանություն- Նշված թեմայի շուրջ արդյոք կա՞ն տարբեր տեսակետներ: Տեսակետների հավասարակշռվածությունը ապահովվա՞ծ է, թե՞ ոչ:

 

— Աղբյուրների բազմազանություն- Արդյո՞ք ընդգրկվել են տարբեր տեսակի աղբյուրներ (տպագիր, անտիպ, տեքստ):

— Հասանելիություն֊ Արդյո՞ք սովորողները կարող են գտնել աղբյուրները:

 

 

 

 

 

 

 

30

 

ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ՆՄՈՒՇՕՐԻՆԱԿՆԵՐ

1. ԱՇԽԱՏԱՆՔ ՍԿԶԲՆԱՂԲՅՈՒՐԻ ՀԵՏ

 

 

«Կուսակցությունը պետք է շարունակի համառ ու հետևողոկան անհաշտ պայքարը դասակարգային թշնամու դեմ, բոլոր հակահեղափոխական գաղափարախոսությունների, մասնավորապես բուրժուական նացիոնալիզմի դեմ, նրա բոլոր տարատեսակներով հանդերձ, հատկապես ընդդեմ իմպերիալիստական բուրժուազիայի հավատարիմ գործակալ դաշնակիզմի, որը ներկայումս, սրվող ռազմական վտանգի պայմաններում, նորից գլուխ է բարձրացնում ինչպես արտասահմանում, այնպես էլ երկրում, հենվելով կուլակության կատաղի դիմադրության վրա: Հարկավոր է լրիվ մերկացնել բոլոր հակահեղափոխական գաղափարախոսությունների արմատները, նրանց պայքարի բոլոր եղանակները և նոր պայմաններում ժողովրդական զանգվածներին տիրելու համար հանդես գալու փորձերը»:

 

1) Ո՞ր համագումարում ընհունված բանաձևից է վերը բերված հատվածը:

2) Ե՞րբ է տեղի ունեցել այդ համագումարը:

3) Ո՞րն էր բանաձևի ընդունման առիթը (պատճառը):

4) Ի՞նչ նպատակ էր հետապնդում բանաձևի որոշումը:

5) Ինչպիսի՞ն       էր     իրավիճակը     Հայաստանում        համագումարի        հրավիրման ժամանակ:

6) Ի՞նչ       նոր     գիտելիքներ      (տեղեկություններ)          ստացաք     վերը      բերված հատվածից: Ինչպե՞ս է այն առնչվում Ձեր ունեցած գիտելիքների հետ:

7) Ըստ բանաձևի ի՞նչ է դաշնակիզմը, ինչպե՞ս է այն բնութագրվում:

8) Ի՞նչ տեսակետներ կան փաստաթղթի վերաբերյալ: Ինչպիսի՞ն է Ձեր վերաբեր՜մունքը փաստաթղթի նկատմամբ: Ի՞նչ եզրակացություններ կարող եք անել:

Գնահատման աղյուսակ

 

Հա րցեր                                     Միավորներ                                Ընդամենը

 

1 և 2                                                յուրաքանչյուրը                  0,5     1 միավոր

3-5                                           յուրաքանչյուրը 1 միավոր            3

 

 

31

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     
     
     

 

6-8                                                   յուրաքանչյուրը 2 միավոր            6

 

 

3-9-րդ հարցերը գնահատվում են սյունակաշարով

 

 

3-5-րդ հարցեր — եթե նշվել է ընդունման պատճառը (առիթը) նպատակը ներկայացվել է ժամանակի իրավիճակը, փաստաթղթի տեղեկատվությունը կապել դասա-գըրքի տեքստի հետ և կիրառելի դարձնել այն, ապա յուրաքանչյուր հարցի համար տրվում է 1 միավոր: Եթե վերը թվարկածներից որևէ մեկը չի նշվում ստանում է 0,5 միավոր, իսկ եթե նշվածները սխալ են միավոր չի ստանում:

6-8-րդ հարցեր — յուրաքանչյուրին տրվում է 2 միավոր: Եթե կատարվել է վերլուծություն, համադրությունը, փաստաթղթի տեղեկատվությունը կապվել է հենակե­ տային գիտելիքների հետ, հաղթահարվել են հին  և նոր գիտելիքների հա­ կասությունները, կատարվել է գիտելիքների վերադասավորում: Նոր գիտելիքը կիրառվել է սովորական և ոչ ստանդարտ պայմաններում, բացահատվել փաստաթղթի պատճառահետևանքային կապերը, դրսևոր-վել է սեփական վերաբերմունք, ներկայացրել է տարբեր տեսակետներ, կատարվել է եզրակացություն: Փաստաթղթի փաստերն ու երեևույթները գնահատվել են ժամանակակցի և մեր օրերի մարդկանց դիրքերից: Եթե նշվածներից սովորողը չի կատարել միայն երկուսը, ապա ստանում է 1,5 միավոր: Եթե չի կատարել երեքը’ ստանում է 1 միավոր: Եթե վերը նշվածներից կատարել է միայն մեկը’ ստանում է 0,5 միավոր: Եթե ոչինչ չի կատարել’ միավոր չի ստանում:

 

2. Թեմատիկ գրավոր աշխատանք

 

 

Կիրառվում      է ծրագրով նախատեսված թեմայի /թեմաների/ յուրացման                 աստիճանը ստուգելու համար:

Թեմատիկ գրավոր աշխատանքի տևողությունը’ 40-45 րոպե Առաջադրանքների տիպերը’

•        Թեստ (այն իր մեջ ներառում է ընտրովի կամ կառուցված պատասխան պահանջող առաջադրանքներ,             համապատասխանեցում,             պահանջող          առաջադրանքներ, ժամանակագրական      հաջորդականության            և      սկզբնաղբյուրների  իմացություն պահանջող առաջադրանքներ, ինչպես նաև’ ծավալուն պատասխանով առաջադրանք

 

 

32

 

(շարադրանք կամ նկարագրություն  պահանջող տրամաբանական,  ստեղծագործական և ինքնուրույն հետազոտական առաջադրանքներ):

Առաջադրանքների բնույթը’ տարեթվերի, փաստերի և երևույթների իմացություն, տերմինների և հասկացությունների իմացություն, գիտելիքի կիրառում, վերլուծություն, համեմատություն, համադրում, տրամաբանական եզրահանգում, ճանաչողական, ինքնուրույն և ստեղծագործական աշխատանք:

Նախընտրելի առաջադրանքի տիպերը’

I . Առաջադրանք ճիշտ պատասխանի ընտրությամբ:

II. Կարճ պատասխան պահանջող առաջադրանք:

III. Ընդարձակ պատասխան պահանջող թեստային առաջադրանք:

IV. Ընդարձակ պատասխանով առաջադրանք (շարադրանք): Թեստում հարցերը բաշխվում են հետևյալ համամասնությամբ.

Առաջին     և երկրորդ    տիպի     առաջադրանքները     պետք     է կազմեն      ամբողջ      թեստի

առաջադրանքների 60%-ը:

2.      Երրորդ       տիպի       առաջադրանքները       պետք       է     կազմեն        ամբողջ        թեստի առաջադրանքների 30%-ը:

3.       Չորրորդ      տիպի       առաջադրանքները       պետք       է     կազմեն       ամբողջ        թեստի առաջադրանքների 10%-ը:

Առաջադրանքների ճիշտ պատասխանը գնահատվում է 0,25 միավոր:

Ազատ շարադրանք պահանջող առաջադրանքները ընդարձակ պատասխանով շարադրանքներ են. բովանդակում են պատմական փաստերի և երևույթների պատճառահետևանքային կապերի բացահայտում, համադրում, տրամաբանական մտածողություն, այլընտրանք պարունակող պատմական նյութերի նկատմամբ սեփական մոտեցում, կարծիքի և տեսակետի դրսևորում, սկզբնաղբյուրների հետ աշխատանք, վերլուծական, ինքնուրույն և ստեղծագործական աշխատանք:

Յուրաքանչյուր առաջադրանք գնահատվում է առավելագույնը 2 միավոր:

 

 

Առաջադրանքների քանակը’ 17

Գնահատման առավելագույն միավորը’ 10, որը վերածվում է գնահատման հինգբալյան համակարգի (առաջադրանքների պատասխանների գումարը բաժանվում է երկուսի):

 

[ռաջադրանք-            Առաջադրանքների տեսակը            Յուրաքանչյուր ճիշտ        Ընդամենը ների քանակը                                                       պատասխանի միավորը

 

10 հարց                           Ընտրովի և կառուցված                                     0,25       2,5

 

33

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       
       

 

       
       
       
     
       
     
       
պատասխանով

2    հարց                        համապատասխանեցում                                            0,25         2

յուրաք. 4 փաստից

2    հարց            հաջորդականություն կազմված

4-ական և 6-ական փաստից                                               0,25        2,5

2 հարց                   աշխատանք սկզբնաղբյուրի

հետ’ կազմված 2                                           0,25          1

առաջադրանքից

1 հարց                                  ազատ շարադրանք        սյունակաշար ռուբրիկ               2

 

 

Ացատ շաոառոանթոմ առաթառոանթի պատասխանի ցնահատման չափոոոշիչնեոո

 

 

1.                      0,5 — 1 միավոր տրվում          է .     եթե պարզապես թվարկում է որոշ փաստեր, որոնք առնչվում են տրված հարցադրմանը:

2.                  1 -1,5 միավոր տրվում է, եթե սովորողը շարադրել է տրամաբանված և բացահայտել է փաստերի պատճառահետևանքային կապերը, սակայն լիովին փաստարկված չէ:

3.                      1,5 — 2 միավոր       տրվում է, եթե կատարում է փաստերի վերլուծություն, տալիս է հիմնավոր ու տրամաբանական բացատրություններ ու ցուցաբերում ինքնուրույն մոտեցումներ:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

34

 

3. Թեմատիկ գրավոր աշխատանք Կիլիկիայի հայկական պետությունը ճ!-ճ!! դդ.

 

1. Որտե՞ղ է գտնվում Կիլիկիան:

 

 

ա. Փոքր Ասիայի հարավ-արևմուտքում:                      բ. Փոքր Ասիայի հյուսիս-արևելքում: գ. Փոքր Ասիայի հարավ-արևելքում:                               դ. Փոքր Ասիայի հյուսիս-րևմուտքում:

 

2. Լրացնել սխեման:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3. Հայ իշխաններից ո՞վ է նշանակվել Կիլիկիայի կառավարիչ: ա. Ապլղարիպ Արծրունին                              բ. Վեստ Սարգիսը

գ. Գագիկ Աբասյանը                                  դ. Սենեքերիմ Արծրունին

 

 

4. Ե՞րբ է հիմնադրվել Ռուբինյան իշխանությունը: ա. 1071թ.                                                      բ. 1045թ.

գ. 1080թ.                                                   դ. 1064թ.

 

 

5. Ե՞րբ է Կոստանդին իշխանը գրավել Վահկա բերդը: ա. 1098թ.                                                      բ. 1107թ.

գ. 1100թ.                                                  դ. 1095թ.

 

 

6. Ե՞րբ է Լևոն 2-րդը օծվել հայոց թագավոր:

ա. 1204թ. փետրվարի 10-ին                    բ. 1216թ. հունիսի 18-ին

գ. 1198թ. հունվարի 6-ին                      դ. 1194թ. սեպտեմբերի 20-ին

 

 

7. Ու՞մ օրոք է Սիսը դարձել մայրաքաղաք: ա. Թորոս Բ-ի                                              բ. Մլեհի

 

35

 

,. Կոստանդինի                                             դ. Լևոն Ա-ի

 

 

8. Որտե՞ղ է հաստատվել Բագրատունյաց վերջին գահակալ Գագիկ Բ-ն: ա. Վահկայում                                              բ. Տարսոնում

գ. Պապեռոնում                                դ. Ադանայում

 

 

9. Որտե՞ղ է թագադրվել Լևոն Բ-ն:

ա. Ադանայում                                 բ. Տարսոնում

գ. Ասում                                          դ. Անարզաբայում

 

 

10. Ի՞նչ տիտղոս է ստացել Կոստանդին իշխանը խաչակիրներից: ա. Դքսի                                                        բ. Բարոնի

գ. Կոմսի                                          դ. Ասպետի

 

11.Համա պ ատ ա սխ ա նեցնել իրադարձությունները և տարեթվերը: 1. Լևոն 2-րդ                                                                                 ա. 1270-1289թթ.

2. Մլեհ                                                                             բ. 1184-1207թթ.

3. Լևոն 3-րդ                                                                     գ. 1187-1219թթ.

4. Լևոն 1-ին                                                                                   դ. 1169-1175թթ.

ե. 1129-1137թթ.

 

 

12.Համա պ ատ ա սխ ա նեցնել իրադարձությունները և տարեթվերը:

 

1. Աիս և Անարզաբա քաղաքների գրավումը                                        ա 1187թ.

2. Մլեհի դեմ դավադրության կազմակերպումը                                     բ. 1343թ.

3. Եգիպտոսի սուլթանի կողմից Երուսաղեմի գրավումը                      Գ. 1104թ.

4. Կիլիկյան Հայաստանի գահի անցումը                                            դ. 1137թ.

Լուսինյաններին                                                                                  ե. 1175թ.

 

 

 

 

 

 

13. Կիլիկիայի հայկական իշխանության գահակալների անունները դասավորել ըստ նրանց կառավարման ժամանակագրական հաջորդականության.

 

 

36

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   
   
   
   
   

 

 

 

 

 

     
     
     
     
     

 

ա. Մլեհ

բ. Լևոն Ա

գ. Ռուբեն Ա դ. Թորոս Ա ե. Թորոս Բ

զ. Կոստանդին

 

 

14. Իրադարձությունները դա սա վորել ժամանակագրական հաջորդականությամբ:

ա. Սմբատ Գունդստաբլի մեկնումը Կարակորում: բ. Լևոն 1-ինի գերեվարումը:

գ. Լիպարիտ սպարապետի մահը: դ. Սսի մայրաքաղաք հռչակվելը:

 

15. Կա րդա լ մեջ բերվա ծ հատվածը և պատասխանել հարցերին:

«Անդրոնիկոս դուքսը 12 հազար հեծյալով շա ր ժ վ ե ց……….. դեմ և նախատելով աղա-ղակեց. «Ահա քո հոր կապանքները, որով քեզ ծառա կտանենք Կոստանդնուպոլիս, ինչպես քո հորը»:

Ո՞վ է վերը բերված հատվածի հեղինակը.

1. Սմբատ Գունդստաբլը:                   2. Ստեփանոս Օրբելյանը:

3. Ստեփանոս Տարոնեցին:                  4. Մխիթար Գոշը:

 

 

Ու՞մ է վերը բերված հատվածում նշված խոսքերով դիմել Անդրոնիկոս դուքսը.

1. Գող Վասիլին:                     2. Ռուբեն 1-ինին:

3. Թորոս 1-ինին:                     4. Թորոս 2-րդին:

 

 

16. Կա րդա լ մեջ բերվա ծ հատվածը և պատասխանել հարցերին:

«Նա պատերազմեց շրջակա ազգերի դեմ և քաջաբար հաղթեց, ըստ իր անունի’ առյուծաբար»:

 

Ու՞մ մասին է ստորև բերված խոսքերը.

1. Լևոն 1-ինի:                                2. Լևոն 2-րդի:

3. Լևոն 3-րդի:                          4. Հեթում 1-ինի:

 

 

37

 

Ո՞վ է վերը բերված հատվածի հեղինակը.

1. Վարդան Արևելցին:                           2. Հովհաննես Դրասխանակերտցին:

3. Ստեփանոս Օրբելյանը:                    4. Կիրակոս Գանձակեցին:

 

 

 

17.    Կարելի է Կիլիկիայի հայկական իշխանությունը գնահատել որպես նոր փուլ հայոց պետականության մեջ: Բերեք մեկ-երկու փաստարկ Ձեր տեսակետի օգտին

 

 

 

 

 

 

Միավորներ                                            Պատասխանի բովանդակությունը

 

 

2 միավոր                    Պատասխանը ցույց է տալիս, որ սովորողը հասկանում է թեմայի բովանդակությունը, հարցերը և հիմնախնդիրները: Պատասխանը լիարժեք է և ամբողջությամբ համապատասխանում է ուսումնական թեմային (նյութին) ճշգրիտ է և ամբողջական (ընդգրկում է բոլոր հիմնական պատմական փաստերը, երևույթները և գործընթացները): Պատասխանում ակնառու երևում է ինտեգրված գիտելիքը և դրա կիրառման արդյունքում բարձր կարգի մտածողության հմտությունների զարգացումը: Այդ կիրառումը ցույց է տալիս, որ.

—  սովորողն      ունի    զարգացած     գրավոր      խոսք    և կարողանում       է գրագետ շարադրել սեփական մտքերը:

—    հասկացությունները         շարադրված     են     ճշգրիտ    և   բերված      են համոզիչ փաստարկներ:

— հասկացությունները ճիշտ են մեկնաբանված:

— տարբեր աղբյուրներից ունեցած գիտելիքները համադրվել են’ կոնկրետ խնդիրների լուծումներ գտնելու համար, առաջադրվել է դասակարգման ինքնուրույն սխեմա:

— բացահայտված են պատմական փաստերի, երևույթների և գործընթացների միջև եղած բոլոր պատճառահետևանքային կապերը:

— պատասխանել է բոլոր հարցերին ու առաջադրանքները հավասարապես են նկարագրված:

 

 

38

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   
   

 

   
   
   
— պնդումները հիմնավորված ու փաստարկված են:

—    կատարվել են համարժեք և հիմնավոր եզրակացություններ:

 

 

 

1,5 միավոր                    Պատասխանը ցույց է տալիս, որ  սովորողը հիմնականում հասկանում է թեմայի բովանդակությունը, հարցերը և հիմնախնդիրները: Պատասխանը ունի աննշան թերություններ, ճշգրիտ է, ամբողջությամբ համապատասխանում է ուսումնական թեմային և ամբողջական է (բացակայում է մի քանի ոչ էական պատ­ մական փաստերը): Պատասխանում ակնառու երևում է ինտեգրաված գիտելիքը և դրա կիրառման արդյունքում բարձր կարգի մտածողության հմտությունների զարգացումը: Այդ կիրառումը մատնանշում է, որ

— սովորողի մոտ առկա է որոշակի բարձր կարգի մտածողություն.

—     հասկացությունները          ճշգրիտ     են      շարադրված      և    բերված       են հավասարակշռված փաստարկներ.

— չկան հասկացությունների էականորեն սխալ մեկնաբանություններ.

— տարբեր աղբյուրներից ունեցած գիտելիքները համադրվել են կոնկրետ խնդիր-ների լուծումներ գտնելու համար և առաջադրվել է դասակարգման ինքնուրույն սխեմա.

— հիմնականում բացահայտված են պատմական փաստերի, երևույթների և գործընթացների միջև եղած բոլոր պատճառահետևանքային կապերը

— պատասխանում բոլոր հարցերին: Առաջադրանքները հավասարապես չեն նկարագրված

—     պնդումները        հիմնավորված         ու     փաստարկված      են      մի      շարք ապացույցների միջոցով.

—    ճիշտ   է  ընկալվել     պատմական       փաստերի,       հասկացությունների, երևույթների իմաստն ու էությունը.

— կատարվել է համարժեք և հիմնավոր եզրակացություններ:

 

 

 

1 միավոր                   Պատասխանը ցույց է տալիս, որ սովորողը հիմնականում հասկացել է թեմայի բովանդակությունը, հարցերը և հիմնախնդիրները: Պատասխանը ունի թերություններ, հիմնականում ճշգրիտ է, գրեթե

 

39

 

   

 

   
ամբողջությամբ համապատասխանում է ուսումնական թեմային (բացակայում են որոշ էական պատմական փաստեր, երևույթներ և գործընթացներ): Պատասխանում երևում է յուրացված գիտելիքը և դրա կիրառման արդյունքում բարձր կարգի մտածողության որոշակի հմտությունների զարգացումը: Այդ կիրառումը մատնանշում է որ.

—     հասկացությունները          ճշգրիտ     են      շարադրված      և    բերված       են հավասարակշռված փաստարկներ.

-կան որոշ հասկացությունների էականորեն սխալ մեկնաբանություններ.

— բացահայտված են պատմական փաստերի, երևույթների և գործընթացների միջև. եղած որոշ պատճառահետևանքային կապերը

— պատասխանում բոլոր հարցերին: Առաջադրանքները հավասարապես նկարագրված չեն.

— պնդումների      մի    մասն    է միայն     հիմնավորված       ու փաստարկված ապացույցների միջոցով.

-հիմնականում               ընկալվել          է           պատմական              փաստերի, հասկացությունների, երևույթների իմաստն ու էությունը.

— կատարվել է որոշ եզրակացություններ:

 

 

 

0,5 միավոր                 Պատասխանում երևում է բովանդակության վերաբերյալ սովորողի նվազագույն առկայությունը: Նշվում է կոնկրետ պատմական փաստեր, տրվում’ որոշ երևույթների նկարագրությունը: Պատասխանը առնչվում է ստուգվող գիտելիքին կամ հիմնահարցին, բայց բացակայում է բավարար շարադրանքը և գիտելիքների կիրառման հմտությունները: Շարադրանքում առկա են.

—    հասկացությունների ոչ ճիշտ մեկնաբանություններ.

— մեծ քանակությամբ փաստական սխալներ, անկանոն մտքեր, խոսքը կապակցված չէ, մեկնաբանությունները սխալ են և ոչ հիմնավորված.

— պատասխանը մասամբ է համապատասխանում ստուգվող ուսումանական նյութի բովանդակությանը, կան լուրջ շեղումներ ու բացթողումեր.

—    բացակայում են համապատասխան եզրակացությունները:

 

 

 

 

40

 

 

 

 

5    միավոր

5. Ինքնուրույն կարողանում է լրացնել տրված աղյուսակը, դիագրամը, ուրվագծային քարտեզը, կարողանում է տալ պարզունակ բացատրություններ, սեղմագիր կամ պայմանական նշաններով ձևակերպում բովանդակությունը, թույլ տալով որոշ անճշտություններ:

 

6    միավոր

6. Ինքնուրույն կարողանում է ստեղծել նյութի բովանդակությունը պարունակող կամ պատկերող պարզունակ սխեմաներ, դիագրամներ, աղյուսակներ, սակայն բովանդակության մեջ թույլ տալով մասնակի անճշտություններ, որոնք դասախոսի միջամտությամբ կարողանում է ուղղել:

 

7    միավոր

7. Սկզբնաղբյուրներ             կամ         պատմական           այլ         լրացուցիչ        նյութեր ուսումնասիրելով         կարողանում       է  գծել    տեղային     քարտեզներ և  դասի բովանդակային         մասը     համակարգված      ներկայացնել         որևէ     գծակարգի միջոցով թույլ տալով որոշ անճշտություններ, որոնք միջամտելու դեպքում հեշտությամբ ուղղում է:

 

8    միավոր

8. Ստեղծում է ինքնուրույն գծակարգեր, տարբերում է գլխավորը երկրորդականից, օգտագործում է պատմական տերմիններ, նշում է հիմնական տեղանունները, թվարկում մի քանի պատճառներ և հետևանքներ, օգտագործում է լրացուցիչ նյութեր թույլ տալով ոչ էական անճշտություններ, որոնք միջամտելու դեպքում ինքնուրույն ուղղում է:

 

9    միավոր

9. Ստեղծում է ինքնուրույն գծակարգեր, մասնակի թերություններով, բայց ամբողջական ներկայացնում բովանդակությունը, տարբերում գլխավորը երկրորդականից, օգտագործում պատմաաշխարհագրական տերմիններ, մանրամասը նշում պատճառները և հետևանքները, վերլուծում արդյունքները, փորձում ինքնուրույն գնահատել պատմական իրադարձությունը:

 

42

 

10 միավոր

10.               Կազմում       է    ինքնուրույն        գծապատկեր,     ներառելով        մանրամասներ, լրացուցիչ      տեղեկություններ,           փաստեր,        կատարում           համեմատություններ, արդյունավետ   ներկայացնում    պատճառները          և հետևանքները,             ցույց     տալիս պատմական երևույթների զարգացման հաջորդականությունը սխեմատիկ տեսքով, օգտագործում իլյուստրացիաներ: Կարողանում է արժևորել և ճիշտ գնահատել ատմական երևույթը:

 

5. Կիսամյակային ամփոփիչ աշխատանք

 

 

Կիրառվում       է    ուսումնական        կիսամյակի        վերջում,       ամբողջ       ծրագրային        նյութը ուսումնասիրելուց հետո: Կիրառվում է գրավոր եղանակը:

Կիսամյակային ամփոփիչ գրավոր աշխատանքի տևողությունը 45 կամ 90 րոպե է: Առաջադրանքների տիպերը’

•        Թեստ (այն իր մեջ ներառում է ընտրովի կամ կառուցված պատասխան պահանջող առաջադրանքներ,           համապատասխանեցում,     խմբավորում,     ժամանակագրական հաջորդականության         և   սկզբնաղբյուրների         իմացություն       պահանջող    ինչպես     նաև’ պատճառ-հետևանքային կապերի իմացությունը ստուգող առաջադրանքներ:

 

Առաջադրանքների բնույթը’ տարեթվերի, փաստերի և երևույթների իմացություն, տերմինների և հասկացությունների իմացություն, գիտելիքի կիրառում, վերլուծություն, համեմատություն, համադրում, տրամաբանական եզրահանգում, ճանաչողական, ինքնուրույն և ստեղծագործական աշխատանք:

Կիսամյակային ամփոփիչ աշխատանքի համար (45 + 45 րոպե): Առաջադրանքների քանակը’ (դասերի քանակից ոչ պակաս):

Գնահատման առավելագույն միավորը’ 20: Նախընտրելի առաջադրանքի տիպերը’

I . Առաջադրանք ճիշտ պատասխանի ընտրությամբ:

II. Կարճ պատասխան պահանջող առաջադրանք:

III. Ընդարձակ պատասխան պահանջող թեստային առաջադրանք: Թեստում հարցերը բաշխվում են հետևյալ համամասնությամբ.

1. Առաջին և երկրորդ տիպի առաջադրանքները պետք է կազմեն ամբողջ թեստի առաջադրանքների 75%-ը:

 

43

 

2.      Երրորդ       տիպի       առաջադրանքները       պետք       է     կազմեն        ամբողջ        թեստի առաջադրանքների 25%-ը:

 

Օրինակ’

Դեպքերը դասավորել ժամանակագրական հաջորդականությամբ: ա) Հայկական հարցի վերաբացումը

բ) Սևրի պայմանագրի կնքումը

գ) Բեռլինի կոնգրեսի գումարումը դ) Արևելյան հարցի ծագումը

ե) Հայկական հարցի բարձրացումը Պոտսդամում

 

 

Օրինակ’

Ստեղծագործությունը համապատասխանեցնել հեղինակի անվան հետ ա) «Ոտնահարված սրբություն»

բ) «Հայերի ջարդը Տրապիզոնում» գ) «Անլռելի զանգակատուն»

դ) «Ոտքի’, դատարանն է գալիս» ե) «Ռանչպարների կանչը»

 

1) Հ. Այվազովսկի

2) Խ. Դաշտենց

3) Պ. Զեյթունցյան

4) Պ. Սևակ

5) Վ. Սուրենյանց

 

 

IV խմբի առաջադրանքները ընդարձակ պատասխանով շարադրանք են. բովանդակում են պատմական փաստերի և երևույթների պատճառահետևանքային կապերի                     բացահայտում,          համադրում,         տրամաբանական           մտածողություն, այլընտրանք պարունակող պատմական նյութերի նկատմամբ սեփական մոտեցում, կարծիքի և                     տեսակետի               դրսևորում,       սկզբնաղբյուրների          հետ     աշխատանք, վերլուծական, ինքնուրույն և ստեղծագործական աշխատանք:

Օրինակ’

Համեմատեք Բաթումի և Սևրի պայմանագրերը:

Ինչու՞ է Հայկական հարցը դիտվում Արևելյան հարցի բաղկացուցիչ մաս: Յուրաքանչյուր առաջադրանք գնահատվում է 3 միավոր:

 

44

 

Պատասխանի ցնահատման $ափոոո?հ$նեոո:

 

 

1 միավոր — եթե պարզապես թվարկում է որոշ փաստեր, որոնք առնչվում

են տրված

հարցադրմանը:

2 միավոր — եթե տալիս է որոշ բացատրություններ ու հիմավորումներ հարցի վերաբերյալ:

3 միավոր — եթե պատասխանում բերված են գլխավոր փաստարկները, առկա են հիմնավոր ու տրամաբանական բացատրություններ:

 

Ամփոփիչ վերջնական միավորը ստացվում է առաջադրանքների պատասխաններից սովորողի վաստակած բոլոր միավորների գումարից (առավելագույնը’ 20 միավոր), որը բերվում է 5 միավորանոց համակարգի (այսինքն’ առաջադրանքների պատասխանների գումարը բաժանել չորսի):

 

 

 

 

6. Վարժություններ*

 

 

Վարժություն 1.

Առանց որևէ գրքից օգտվելու’ ձեր բառերով լրացրեք ստորև տրված նախադասությունները.

1. Ազգ է կոչվում———————————————————————

 

 

 

2.          Միապետական բռնատիրության շահագործումների և կեղեքումների դեմ ժողովրդի պայքարի ամենացայտուն օրինակն է ——————————————

 

 

3. Ազգային գաղափարը վերածվում է ազգայնամոլության, երբ

 

 

 

 

 

 

 

45

 

4. ժողովրդավար երկրների սահմանադրության հիմքն են կազմել’

 

 

 

5.            Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունից հետո’ 1792թ.-ին, Ազգային համագումարը (Կոնվենտ)—————————————————————

 

 

6. Սոցիալիստական գաղափարախոսությունը ծնունդ առավ

 

 

 

7. Որոշ սոցիալիստ գործիչների հայանպաստ կեցվածքը հիմնված է եղել

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

46

 

47

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   
   
   
   
   
   

 

48

 

ա. Մեկ այլ պետություն չկարողանա տիրանալ նեղուցներին և Անգլիայի առջև Հնդկաստանի ճանապարհը փակել:

բ.      Հայերի       դժգոհությունները         առիթ     չտան     այլ      մեծ     տերություններին’ կայսրությունը քայքայելու:

2. Բեռլինի վեհաժողովում վերանայվեց Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը’——

 

 

 

 

ա. Հայկական բարենորոգումների գործադրումը արագացնելու համար:

բ. Օսմանյան կայսրության մեջ Ռուսաստանի ազդեցության առաջն առնելու համար:

3.            Ֆրանսիան    բազմիցս      հայերի    շահերը     պաշտպանեց    կայսրության       մեջ, որովհետև —————————————————————————————————

 

 

 

 

ա. Ցանկանում էր իր մշակութային ազդեցությունն ամրապնդել:

բ. Կայսրության ուժեղացումն ու հարատևումը նպատակ չէին նրա համար:

4. Եվրոպական պետությունների միջամտությունը ի շահ հա յերի’————

 

 

 

 

 

 

ա. Սուլթանի մեջ կասկած առաջացրին, և նա ավելի ու ավելի խստացրեց հալածանքը:

բ. Սուլթանին պարտադրեցին բարենորոգումներ կատարել և հայերի կյանքը կայսրության մեջ բարելավել:

 

Վարժություն4.

Ներքևի նախադասությունները, ըստ ժամանակագրական հերթականության, իրար ետևից գրեք’ յուրաքանչյուրի առջև նշելով նաև տվյալ իրադարձության թվականը’ սկսելով ամենահնից: Եթե պետք է, հավելումներ կատարեք, որպեսզի գրությունը շարադրության ձև ստանա:

**Անգլիան Եգիպտոսը գրավեց:

 

 

 

49

 

**Խրիմյան     Հայրիկը      քննություն       բացեց     Արևմտահայաստանի        իրավիճակի մասին:

**Ալեքսանդր         Բ-ի      օրոք     Կովկասում        նոր      վարչական         բաժանումներ կատարվեցին և ստեղծվեց Ելիզավետպոլի նահանգը:

**Ստորագրվեց Բեռլինի պայմանագիրը:

**Պայմանագրի        16-րդ    հոդվածը      պարտադրում       էր    սուլթանին       անհապաղ բարենորոգումներ կատարել հայկական նահանգներում:

**Հայկական բարենորոգումները մոռացվեցին:

**Գլադստոնը փոխարինեց Դիզրայելուն:

**Հայերը դիմեցին Մեծ իշխան Նիկոլային, որպեսզի Ռուսաստանը պաշտպանի հայկական նահանգներում բարենորոգումներ մտցնելու հարցը:

**Հրապարակվեց «Պոլոժենիե» կոչված կայսերական հրամանագիրը:

**Սպանվեց Ալեքսանդր Բ-ն, և Լոռիս-Մելիքովը հեռացվեց ասպարեզից:

**Անգլիան տեր դարձավ Կիպրոսին:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

50

 

Վարժություն 5.

Ներքևի նախադասությունները պնդումներ են, որոնցից մի քանիսն իրականությանը համապատասխանում են, իսկ մի քանիսը’ ոչ: + և X նշաններով բնորոշեք այդ պնդումները. ապա ընդլայնեք պնդումը, կամ գրեք պատճառը, թե ինչու՞ է դա սխսլ:

1 . ________ Բեռլինի վեհաժողովում փոխվեց Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի հայանպաստ  հոդվածը  և ——————————————————————————

 

 

2 . ________ Սան Ստեֆանոյում և Բեռլինում արծարծվեց Հայկական հարցը և լուծում                 տրվեց      դրան.     ուրեմն’      այդ     երկու     պայմանագրերը         շրջադարձ     են արձանագրում Հայկական հարցի պատմության մ ե ջ:——————————————

 

 

3.            Հայ քաղաքական մտքի զարգացման պատմության մեջ շրջադարձ է Սան Ստեֆանոյի և Բեռլինի վեհաժողովների արդյունքը, որովհետ և—————————

 

 

4. Զեյթունի 1862թ. ապստամբությամբ սկսվեց հայ հեղափոխական շարժումը:

 

 

 

5.            Հայ ժողովրդին ազատագրելու և օսմանյան լուծը թեթևացնելու համար երիտասարդության         խորհած      հեղափոխական        միջոցները       դուր     չէին      գալիս պահպանողական խավին: —————————————————————————-

 

6.            Կովկասում կազմված հայկական ընկերությունների բուն նպատակն էր կրթություն և լուսավորություն տարածել կովկասահայության մ եջ:————————

 

 

7.            Նախահեղափոխական շրջանում քաղաքական խմբակցությունները ձգտում էին Արևմտահայաստանի անկախությանը կամ առնվազն նրա գրավմանը ռուսների

 

51

 

կողմից:

 

 

 

Վարժություն 6.

Ձախ սյունակում տեղ գտած  հայկական հաստատությունը կամ կազմակերպությունը գծով միացրեք աջ սյունակում բերված նույնի բացատրությանը:

 

Մշակ                                       1874թ. կազմվեց Մեծ Դարաքիլիսայում, բայց դադարեց հաջորդ տարին’ անդամների ձերբակալումով:

Բարենպաստ                           Այս խմբակցությունը դարձավ Երիտասարդ ընկերություն                            Հայաստանի կորիզը:

Երիտասարդ                       Այս նշանաբանով կազմվում էին խմբակցություններ Հայաստան                               և գործում էին արևմտահայության ազատագրման

համար:

Հայրենյաց սիրո                        1868թ. կազմվեց Ալեքսանդրապոլում. նպատակն էր’ գրասենյակ                               արևմտահայության ազատագրման համար միջոցներ

խորհել:

Դեպի Երկիր                             Հոսանքը սկսել էր 1872թ. Գրիգոր Արծրունու շուրջ, որ նույնանուն թերթն էր հրատարակում:

Դրոշակ                                     1889թ. կազմվեց Թիֆլիսում և նպատակ ուներ ի մի բերել գործող բոլոր կազմակերպություններին:

 

Վարժություն 7

Կարդացեք ազատագրական պայքարի հերոս ֆիդայիների մասին և կատարեք այս առաջադրանքը: Աջ սյունակում տրված են ձախ սյունակի անունների վացատրությունները. գտեք այդ անունները և գրեք գծիկների վրա: Ապա ձեր գրած անունները գտեք ներքևի աղյուսակում և շրջագծով բաժանեք:

 

1 .   _____________________                           Ախլաթի, Բաղեշի ու Սասնա հերոսը

2 .   _____________________                           Բանկ            Օտոմանի           գրավման

ղեկավարը,        որն     ընկավ      առաջին րոպեներին

 

 

 

52

 

 

 

 

53

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     

 

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1. Խուրշուդյան Լ., Հայկական հարցը, Երևան, 1995:

2.   Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996:

3. Ղազարյան       Ա.    Ս.,    Հայկական      հարցի     ծագումն      ու   բովանդակությունը: Դասախոսությունների համառոտագիր, Երևան, 2008:

4. Փիրումյան Ռ., Հայկական հարցի պատմություն, Երևան, 2000:

5. Փիրումյան         Ռ.,       Հայկական        հարցի       պատմություն,         Հանրակրթական դպրոցների 9-10-րդ դասարանների դասագիրք, Երևան, 2002:

 

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ*

 

 

1. Ադոնց Ն., Հայկական հարցի լուծման շուրջ, Երևան, 1989:

2. Ադոնց Ն., Հայկական հարց, Երևան, 1996:

3. Աճառեան Հ., Տաճկահայոց հարցի պատմութիւնը (Սկզբից մինչեւ 1915թ.), Նոր-Նախիջեւան, 1915:

4. Ամուրեան Ա., Հայ Դատ: Հայ ժողովրդի ազատագրական ճիգերը, Թեհրան, 1977:

5. Անտոնյան Ա., Մեծ ոճիրը, Երևան, 1990:

6. Ավետիսյան Հ., Հայկական հարցը 1918 թվականին, Երևան, 1997:

7. Արզումանյան Մ., Դարավոր գոյամարտ, Երևան, 1989:

8. Արզումանյան Մ., Հայաստան 1914-1917, Երևան, 1969:

9. Բարդակչյան Գ., Հիտլերը և հայերի ցեղասպանությունը, Երևան 1991:

10. Բարսեղյան         Լ.,      Ցեղասպանության         հետևանքով       հայ     ժողովրդի       կրած կորուստները, Երևան, 1999:

11. Բարսեղյան        Լ.,      Միջազգային        հանրությունը        դատապարտում     է    Հայոց ցեղասպանությունը, Երևան, 1998:

12. Բարսեղով     Յու.,    Ինքնորոշման        իրավունքը       ազգամիջյան        պրոբլեմների դեմոկրատական լուծման հիմքն է, Երևան, 1990:

13. Գալոյան Գ., Հայաստանը և մեծ տերությունները 1917-1923թթ., Երևան, 1999:

14. Գևորգյան Հ. Ա., Ազգ, ազգային պետություն, ազգային մշակույթ: Հայկական հարցը ժամանակակից քաղաքագիտական տեսությունների լույսի տակ, Երևան, 1997:

 

 

 

54

 

15. Դաշնակից երեք տերությունների’ ԽՍՀՄ-ի, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի ղեկավարների Բեռլինի (Պոտսդամի) կոնֆերանսը, 1945թ. հուլիսի 17 — օգոստոսի 2: Փաստաթղթերի ժողովածու, Երևան, 1989:

16. Եսայան      Ա.,     «Հայկական       հարցը»      և միջազգային       դիվանագիտությունը, Երևան, 1965:

17. Զարևանդ, Միացյալ, անկախ Թուրանիա, Երևան, 1993:

18. Թառոյան Կ., Արևմտյան Հայաստանը, արևմտահայերի սոցիալ- քաղաքական վիճակը և ազատագրական պայքարը սուլթանական Թուրքիայի բռնապետության դեմ (1878-1908թթ.), Երևան, 2001:

19. Թերզեան Հ., Կիլիկիոյ աղետը, Կ.Պոլիս, 1912:

20. Թորիկյան Շ., Հայկական հարցը և միջազգային օրենքը, Բեյրութ, 1976:

21. ժողովածու դիպլօմատիքական դօկումենտների: Բարենորոգումները Հայաստանում 1912թ. Նոյեմբեր 12-ից մինչև 10 Մայիս 1914թ., թարգմ. Ս. Աւագեան, Թիֆլիս, 1915:

22. Ինճիկյան Հ., Օսմանյան կայսրության անկումը, Երևան, 1984:

23. Լազեան Գ., Հայաստան եւ Հայ Դատը (վաւերագրեր), Գահիրէ, 1946:

24. Լազյան Գ., Հայաստանը և Հայ դատը հայ և ռուս հարաբերություններու լույսին տակ, Երևան, 1996:

25. Լեւոն Վարդան, Հայկական տասնհինգը եւ հայերու լքեալ գոյքերը, Պէյրութ, 1970:

26. Լեո, Անցեալից, Յուշեր, թղթեր, դատումներ, Թիֆլիս, 1925:

27. Լէօ, Հայոց հարցի վաւերագրերը, Թիֆլիս, 1915:

28. Լեփսիուս Յ., Հայաստանի ջարդերը, Կ.Պոլիս, 1919:

29. Խաթանասեան Ե., Հայ ժողովրդի թիւը Թուրքիաում մինչեւ 1915թ., Բոստոն, 1965:

30. Խատիսեան Ա., Հայաստանի Հանրապետութեան ծագումն ու զարգացումը, Աթէնք, 1930:

31. Խանլարեան        Կ.,        Մահմեդականացած        հայութիւնը         ժամանակակից Թուրքիայում, «Հայոց պատմութեան հարցեր», թիվ 5, Երևան, 2005:

32. Խուրշուդյան Լ., Հայոց ազգային գաղափարախոսությունը, Երևան, 1999:

33. Կարապետյան Մ., Հայաստանը           1912-1920 թվականներին: Ուսումնական ձեռնարկ բուհերի համար, Երևան, 2003:

34. Կարապետյան        Մ.,      Հայոց      1915-1916     թվականների       ցեղասպանության հիմնահարցերը հետխորհրդային հայ պատմագրության մեջ, Երևան, 2005:

 

 

55

 

35. Կիրակոսյան Ա. Ջ., Ակնարկներ հայկական հարցի և Եղեռնի միջազգային ճանաչման պատմության, Երևան, 2006:

36. Կիրակոսյան Ջ., Առաջին համաշխարհային պատերազմը և արևմտահայությունը, Երևան, 1965:

37. Կիրակոսյան Ջ., Երիտթուրքերը պատմության դատաստանի առաջ, Գիրք 1, Երևան, 1982, Գիրք 2, Երևան, 1983:

38. Կիրակոսյան Ա., Բրիտանական դիվանագիտությունը և արևմտահայության խնդիրը (19-րդ դարի 30-ական թթ. — 1914թ.), Երևան, 1999:

39. Հակոբյան Հ., Հայրենիք վերադառնալու գաղափարը և ժամանակակից միջազգային իրավունքը, Երևան, 2000:

40. Համբարյան Ա., Ազատագրական շարժումները Արևմտյան Հայաստանում (1898-1908թթ.), Երևան, 1999:

41. Հայաստանի Հանրապետությունը 1918-1920թթ. (Քաղաքական պատմություն): Փաստաթղթերի և նյութերի ժողովածու, խմբ. Գ. Գալոյան, Վ. Ղազախեցյան, Երևան, 2000:

42. Հայաստանը միջազգային դիվանագիտության և սովետական արտաքին քաղաքականության փաստաթղթերում (1828-1923): Ջ. Ա. Կիրակոսյանի խմբագրությամբ, Երևան, 1972:

43. Հայերի ցեղասպանությունը ըստ երիտթուրքերի դատավարության փաստաթղթերի: Առաջաբանը, թարգմանությունը և  ծանոթագրությունները’ Ա. Հ. Փափազյանի, Երևան, 1988:

44. Հայկական հարցը հաշտութեան կոնֆերանսի առաջ, Թիֆլիս, 1919:

45. Հայոց ցեղասպանություն: Պատճառներ և դասեր, մաս 1-3, Երևան, 1995:

46. Հովհաննիսյան Լ., Հայկական հարցը և մեծ տերությունները 1914-1917 թվականներին, Երևան, 2002:

47. Մաթոսյան Տ., Հայոց ցեղասպանություն և հրեական Հոլոքոստ. համեմատման փորձ, Երևան, 2005:

48. Մեվլան Զադե Ռիֆաթ, Օսմանյան հեղափոխության մութ ծալքերը և Իթթիհատի հայաջինջ ծրագրերը, Երևան, 1990:

49. Նասիբյան Ա., Բրիտանիան և Հայկական հարցը 1915-1923թթ., Բեյրութ, 1994:

50. Պապյան Ա., Հայոց պահանջատիրության իրավական հիմունքները: Հոդվածների ժողովածու, Երևան, 2007:

51. Պողոսյան Ս., Պողոսյան Կ., Հայկական հարցի և հայոց ցեղասպանության պատմություն, հ. 1, Երևան, 2000:

 

56

 

52. Պօղոսեան Ս., Պօղոս Նուբար փաշա. ազգային գործիչը, Երևան, 2004:

53. Սարգսյան Ե., Դավադիր գործարք. Հայաստան — Ռուսաստան — Թուրքիա, Երևան, 1995:

54. Սարուխանյան Ն., Հայկական հարցը մինչխորհրդային հայ հասարակական- քաղաքական մտքի և պատմագրության մեջ, Երևան, 1997:

55. Սիմոնյան       Հ.,    Թուրք-հայկական         հարաբերությունների                      պատմությունից, Երևան, 1991:

56. Ստեփանյանց Ս., Հայ առաքելական եկեղեցին ստալինյան բռնապետության օրոք, Երևան, 1994:

57. Վարանդեան Մ., Հ. 3. Դաշնակցութեան պատմութիւն, Երևան, 1992:

58. Տասնապետյան Հ., Հայկական հարցը, Բեյրութ, 1977:

59. Ուլուբաբյան Բ., Արցախյան գոյապայքարը, հ. Ա, Երևան, 1994:

60. Ուլուբաբյան Բ., Արցախյան գոյապայքարի տարեգրություն, Երևան, 1997:

61. Փափազյան Ա., Հայերի ցեղասպանությունը թուրք քաղաքական գործիչների հուշագրություններում, Երևան, 2001:

62. Փիրումյան Ռ., Հայաստանը Հ3Դ — Բոլշևիկ հարաբերությունների ոլորտում (1917-1921), Երևան, 1997:

 

*ԾանոԹուԹւուն

Լրացուցիչ գրականությունը խորհուրդ է տրվում օգտագործել ռեֆերատներ, զեկուցումներ պատրաստելու և գործնական աշխատանքների ընթացքում:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

57

Հայրենագիտական, հնագիտաազգագրական արշավախումբը հասավ իր նպատակին

Հուլիսի 3-5 ը ԵՊՀ Հնագիտության և ազգագրության բաժնի, մագիստրատուրայի ուսանողները և մեր կրթահամալիրի Ավագ դպրոցի սովորողները հայրենագիտական, հնագիտաազգագրական արշավանք կատարեցին դեպի Արատես և Հերմոն գյուղ։
Չմանրանալով նպատակների և խնդիրների մեջ (քանի որ բավականին մանրամասնվել է արդեն), կպատմեմ ընթացքի մասին։
Հուլիսի 3-ը սկսվեց Երևան-Արատես ճանապարհով, որի առաջին կանգառը Երասխն էր։ Ճանապարհը անցավ Պարույր Սևակի հուշակոթողի և բարձունքից Արարատի ուղեկցությամբ։ Արշավական առաջին կանգառը Եղեգիս գյուղում էր, որտեղ ուսումնասիրեցինք միջնադարյան խաչքարերը և բարձրացանք գյուղի բարձունքում գտնվող Զորաց եկեղեցին։ Այստեղ տեղի ունեցավ բաց դասախոսություն։
Մտանք Եղեգիսի կիրճ, որտեղ մեկը մյուսին հաջորդեցին մեր ապագա ուսումնասիրությունների նյութ հանդիսացող գյուղերը։ Հասանք Արատես։ Տեղավորվելուց հետո, ծանոթացանք Արև Բալջյանի և ճարտարապետների խմբերի հետ։ Սկսվեց Արատեսի տարածքի պրպտումները, որի ընթացքում Արատես գետում արևի տապից պաշտպանվեցինք սառը զովացումով։ Իջանք Արատեսի չքնաղ միջնադարյան վանքի տարածք, սկսվեցին մեր նախնական չափումները և տարածքի ուսումնասիրումը։ Այս ամենից հետո դեպի Խաչոց Ձոր, որտեղ կատարվեցին ճանաչողական դիտումներ և նախնական հետազոտումներ։ Մեր վարորդի ուղեկցությամբ իջանք նշանավոր <<Մենուայի ջրվեժ>>, տեղում նկատեցինք գետի անսովոր պխտորությունը, որը ըստ մեզ արդյունքն էր տարածքի անխնա շահագործման, դա մեզ չխանգարեց մի լավ զովանալ։ Միջավայրի խնամքին և փայտերի դասավորումից հետո, տեղի ունեցավ մեր առաջին բաց քննարկումը և դասախոսությունները, որի շրջանակներում սովորողները ավելի լավ ծանոթացան հաջորդ օրվա իրենց անելիքներին և ավելի լավ ճանաչեցին հնագիտության և ազգագրության առանձնահատկություններին։ Երեկոյան խարույկ և բաց քննարկումներ։
Հուլիսի 4-ին, վաղ առավոտյան արշավականները կազմ պատրաստ սպասում էին իրենց անելիքներին։ Նախաճաշելուց հետո, մեր Տարոնի ուղեկցությամբ քայլարշավ կազմակերպեցինք դեպի Հերմոն գյուղ։ Խմբերի բաժանումից հետո, սկսվեց գյուղի ազգագրական ուսումնասիրումը (որի արդյունքները կհրապարակվի շուտով)։ Իսկ հնագետների խումբը՝ Նարեկ Ասպատուրյանի խմբի հետ միասին, մնաց Արատեսում, վանքի 3D չափագրումների նպատակով։ Ինձ և իմ փոքրիկ խմբին Հերմոնում բաժին ընկավ 80-ականների վերջին այստեղ եկած կիրովաբադցիների մի ընտանիք։ Այս ընտանիքի սոցիալական խնդիրների, ինտեգրացիայի, կյանքի, սովորույթների մասին պատմեց այդ տան տիկինը՝ Սվետան։
Ամեն մի խումբ իր խնդիրները կատարելուց հետո, վերադարձավ Արատես, արդեն ուշ էր և ընթրիքի սեղանի շուրջ քննարեկցինք օրվա շատ բուռն անցուդարձերը, կիսվեցինք տպավորություններով, բաժանվեցինք նախնական ուսումնասիրություններով, այս ամբողջ ընթացքում մեր սովորողները մեր կողքից չէին հեռանում։ Օրը ավարտվեց խարույկի շուրջ քննարկումներով։
Վաղ առավոտյան Նարեկի հետ միասին իջանք վանքի վերջին չափագրումները կատարելու և տեղում հասկացանք, որ դա բավականին դժվար խնդիր է։ Ինչևէ, մեզ դա հաջողվեց։ Ճանապարհվեցինք դեպի Երևան։65596416_620349265154408_6609299754750836736_n65729023_2141168166005088_5633570686468358144_n65775439_441719653073358_8357111123622756352_n65911057_710962666029056_503562070524952576_n65954028_2533285300015053_1765756682832445440_n66234820_712362865884412_3099491680626147328_n66354653_720455618394657_8937024879308308480_n

Հնագիտաազգագրական արշավ․ Արատես և Եղեգիսի կիրճ

Նպատակը

Ճանապարհորդության նպատակն է ուսումնասիրել՝

  • Արատեսի վանքը, վանքի հարակից տարածքները
  • Գետը բնակավայրում նախագծի շրջանակներում ուսումնասիրել <<Խաչոց ձորը>>
  • Հերմոն գյուղի բնակիչների նիստուկացը (ծես, առօրյա կյանք, երգ ու պար, դեմոգրաֆիական պատկեր և այլն)
  • Արատեսի վանքի վիճակը և կատարել 3D մոդելավորում

Մասնակիցներ

ԵՊՀ Հնագիտության և ազգագրության բաժնի մագիստրատուրայի ուսանողներ՝ ազգագրագետներ, հնագետներ

  • Համակարգող՝ Սամվել Թամազյան, Աննա Երիցյան
  • Ասպատուրյան Նարեկ հնագետ-3D մոդելավորող
  • Բարսեղյան Աբգար ազգագրագետ
  • Ստեփանյան Աննա ազգագրագետ
  • Խաչատրյան Լիլիթ ազգագրագետ
  • Ալամշարյան Գյուլնարա հնագետ
  • Պողոսյան Մուշեղ ազգագրագետ
  • Ավետ Կարեյան պատմաբան
  • Սովորողների հետ տարվող աշխատանքներ, բանավոր պատմություն- Լիլիթ Յախինյան մշակութաբան։

Ավագ դպրոցի սովորողներ.

  • Սուքիասյան Սարգիս
  • Հայկ Ավետիսյան
  • Ռուբեն Գալստյան
  • Տիգրան Արզումանյան
  • Սերգեյ Մինասյան
  • Էլեն Աբգարյան
  • Արուսյակ Ավետիսյան
  • Հունանյան Արամ
  • Ալինա Բաբայան
  • Արմեն Ստեփանյան — մուտք
  • Արթուր Թորոսյան –հյուր
  • Առաքել Գրիգորյան

Ընդհանուր 22 հոգի։

Անհրաժեշտ նյութեր

  • Ֆոտոխցիկ
  • չափիչ սարքեր
  • ձայնագրիչ

Ժամանակահատված

Հուլիսի 3-5

Նախագծի ընթացքի ժամանակային բաժանումը

  • Արատեսի վանքի ուսումնասիրությունից հետո, վանքի ընդհանուր հնագիտական պատկերի մասին տեղեկությունների և հետագա 3D մոդելավորման աշխատանքների համար
  • Խաչոց Ձորի ուսումնասիրության և արդյունքների, նկարների, հոդվածի
  • Հերմոն գյուղի ազգագրական ընդհանուր խճապատկերի, հարցազրույցների, տեսանյութերի խմբագրման, վերլուծության
  • Ընդհանուր հաշվետվության համար նպատակահարմար է մեկ ամիս ժամանակահատվածը։
  • Նախագծի շրջանակներում ճամբարականները (հայրենագիտական արշավի մասնակիցները) կանցնեն վրանային ռեժիմի:

Հուլիսի 3

  • 8:30- Մեկնարկ Մայր դպրոցի մոտից
  • 11:30- Գյուղ Եղեգիսի Զորաց եկեղեցի
  • 13:00- Ժամանում Արատեսի դպրական կենտրոն
  • 13:00-15:00 Արատեսի տարածքի հետ ծանոթացում
  • 15:00-16:00 Քայլարշավ դեպի Հերմոն գյուղ, հանդիպում Հերմոնի գյուղապետ Գայ Օհանյանի հետ
  • 16:00-20:00 Հերմոն գյուղում ազգագրական դաշտային հետազոտություններ, վերադարձ Արատես
  • 21:00-23:00 Խարույկի շուրջ զրույցներ, օրվա ամփոփում

 

 

Հուլիսի 4

  • 07:009:00 Վերկաց, քայլարշավ դեպի Խաչոց ձոր, Խաչոց ձորի ուսումնասիրում
  • 9:009:30 նախաճաշ, խմբերի բաժանում (ազգագրագետներ և հնագետներ)
  • 9:30-15:00 Հնագետները Արատեսի վանքի ուսումնասիրում, չափագրում, 3D մոդելավորման աշխատանքներ
  • 9:30-15:00 Ազգագրագետները քայլարշավ դեպի Հերմոն գյուղ՝ ազգագրական ուսումնասիրություններ
  • 15:00 Խմբերի միավորում, քայլարշավ դեպի միջնադարյան Հերմոնի վանք (Կնեվանք), տարածքի մաքրում, ուսումնասիրում, քննարկումներ
  • 18:00 Վերադարձ դեպի Արատես
  • 19:00-21:00 ճաշ, սովորողների համար բաց դաս, քննարկումներ
  • 21:00-23:00 խարույկի շուրջ օրվա ամփոփում

Հուլիսի 5

  • 7:00-8:30 վեր կաց, քայլարշավ Արատեսի լեռնային ճամփաներով և գետակների շրջակայքով
  • 8:30 նախաճաշ
  • Քայլարշավ դեպի Հերմոն գյուղի ՍբԳրիգոր միջնադարյան եկեղեցի
  • 13:00 մեկնում։ Ճանապարհը՝ Սելիմի լեռնացքով, ճանապարհին Օրբելյանների իջևանատուն, Հայրավանք։

Արդյունքում

  • Սովորողների և ուսանողների ուսումնասիրությունների արդյունքնում կունենանք Արատեսի՝ հնագիտական և Հերմոն գյուղի ազգագրական պատկերները։ Կստեղծվեն տեսանյութեր, հոդվածներ, հաշվետվություններ։
  • Հիմք կստեղծվի տարածքի մասսայականացման համար, կշտվեն տարածքի ճշգրիտ ցուցանակներ-ուղեցույցեր տեղադրելու նպատակահարմարությունը։
  • Նախադրյալներ կստեղծվեն  ուսանող-սովորող (ԵՊՀ-կրթահամալիր) կապերի հետագա զարգացման և նախադեպ կդառնա ուսումնասիրողների և ուսումնասիրությունների սահմանների ընդլայման համար։
  • Կստեղծվեն քարտեզներ և թերթոններ։

Նախահաշվարկ

22 հոգի 6000 դրամ, որից․

Տրանսպորտ 80000 դրամ

Սնունդ 52000 դրամ

Մեկ անձի համար՝ 6000 դրամ- 3500 տրանսպորտ, 2500 սնունդ։ Մեկ օրվա  սնունդի գումարը մեկ անձի համար ~1000 դրամ։

 

 

  • 64487445_456157621622982_8933283640670945280_n

Անհատական աշխատաժամանակ (հունիսի 10-14)

Հունիսի 10-14
9.00-12.00

Բանավեճի ակումբի շրջանակներում. <<Սոցիալական ցանցը որպես ժամանակակից աղետ, թե՞ շփման և տարածության հաղթահարման յուրահատուկ միջոցներ>> խորագրով նախագծի իրականացնում։

Զբոսաշրջության բաժնի ուսանողների հետ քայլարշավ․ <<Երևանյան զբոսայգիները. Քայլարշավ>>, խորագրով։

12.00-12.30՝ ընդմիջում
12.30-15.00՝ անհատական պլանով աշխատանք
Աշխատանքային նախագծեր՝

  • Միջավայրի խնամքի աշխատանքային խումբ. Նելլի Գեղամյան, Սամվել Թամազյան  և սովորողներ

  • Տեղեկատվական թերթիկների բաժանում

Блог на WordPress.com. Тема: Baskerville 2, автор: Anders Noren.

Вверх ↑

Создайте веб-сайт на WordPress.com
Начало работы